Yazıçının “Salao adam”ı çap olundu

Yazıçı Aliq Nağıoğlunun “Salao adam” adlı növbəti kitabı “Çap Art” nəşriyyat evində işıq üzü görüb.

      Müəllifin Yazici.az-a verdiyi məlumata görə, kitaba onun son illər qələmə aldığı 20 hekayə, 10 esse və 10 resenziya daxil olub. Janr müxtəlifliyi baxımından zəngin olan kitab həm bədii, həm də publisistik düşüncənin vəhdətini təşkil edir.

      Hekayələrdə insan taleləri, cəmiyyətin sosial-psixoloji mənzərəsi, zamanın doğurduğu ziddiyyətlər və fərdin daxili aləmi bədii dillə təsvir olunur. Müəllif hadisələri yalnız nəql etmir, eyni zamanda oxucunu düşündürən, onu sual qarşısında qoyan məqamlar yaradır. Aliq Nağıoğlunun üslubuna xas olan səmimilik, müşahidə dəqiqliyi və həyatiliyi bu topluda da özünü aydın göstərir.

      Kitabda yer alan esselər müəllifin ədəbiyyata, sənətə və ictimai proseslərə münasibətini əks etdirir. Resenziyalar isə müasir ədəbi mühitə diqqətli baxışın nəticəsi olaraq oxucuya təqdim olunur və müəllifin ədəbi prosesə aktiv münasibətini nümayiş etdirir.

      Qeyd edək ki, 256 səhifəlik 300 tirajla çıxan “Salao adam” yazıçı Aliq Nağıoğlunun sayca onuncu kitabıdır.

Yazıçı Ədəbiyyat Portalı müəllifi təbrik edir, kitabdan "Markesin şəkli" hekayəsini oxuculara təqdim edir.

Əmək kitabçam dərhal verildi. Son haqq-hesab bu qa­rı­­­­şıq­lıq­da yadıma düşmədi. Baş direktor: ”Açarı yanında oturan qıza ve­­rərsən”, – deyəndə sevincimdən uçmağa qa­na­dım yoxdu. Məni an­caq bu cür burdan uzaqlaşdırmaq olardı, necə ki, uzaq­laş­dı­rıl­dım. Bir ay əvvəl “Tefal” elektrik çay­ni­ki­ni gətirəndə keçirdiyim his­sləri heç kəslə bölüşmək istə­mi­rəm. Ürəyimdə “əlvida, tualet qo­xulu otağım”, dedim, əmi­ndim ki, Allahın özünə, arzulasa belə, bura ikinci dəfə tək­rar qayıtmaq qismət ola bilməz. “Bura işə gi­rən­­lər, bir də çı­xanlar sevinir”, – bibim oğlu birinci gün çəp-çəp mənə baxıb xəbərdarlıq etmişdi. Ona ikinci dəfə sevinmək qismət ol­mamışdı, nə qədər qəribə olsa da, qəfildən iş başında dün­ya­sını də­y­i­şmişdi. “Siz doğrudan da gedirsiniz...” referent qı­zın sual do­lu baxışlarla əzilib-büzülməsi də vecimə de­yil­di; sanki bir az əv­vəl işdən çıxarılmağım barədə da­ba­n­ba­s­ma əmək kitabçama sə­liqə­li yazılanları unutmuşdu. Bu, ölü­dən öldüyünü sorğu-sual et­mək kimi bir şey idi. Amma mən baş direktorun bu gedişindən na­razı deyildim, tez anlaşdıq: “Ən yaxşısı, şəkərim qalxmamış, iş­dən çıxmaq barədə ra­zı­lıq ərizəni yaz, sən-sağ, mən-salamat”.

Yeri gəlmişkən, ona qədər məni tərifləməyi unut­ma­mış­dı:

“Fi­krim səni növbəti ili icraçı direktor vermək idi. Çox cid­­di, məsuliyyətli idin.”

“İndikinin çörəyinə bais olma, həm də yaxşı işləyir. Bu­n­dan əvvəl istehsalat rəisinin yerinə gedəndə onun əmək haq­­qının o­tuz faizini aldım, personalın idarə olunma şö­bə­sin­də-əlli faizini, tə­zə işim də fərqli olmayacaqdı.”

“Əmək haqqından narazılıq–ən böyük yasaqdır, unu­t­ma!”– pa­tronun üzü bir anda bozarmışdı.

“Xaricdə–ABŞ-da, İngiltərədə, Almaniyada təcrübəli kadrlar gən­c­lə­r­lə eyni işi icra etdikdə, az qala iki dəfə çox əmək haqqı alır, çünki...”

“Ağzınıza düşüb, ABŞ, İngiltərə... adama deyərlər, sən ha­ra­da yaşayırasan axı, bir düşünsənə...” O, tamamilə başqa alə­mdə, göy­lərdə imiş kimi hər şeyə biganə idi.

Nəzarət buraxılış keçidində növbə mühafizəçisi və bü­tün fabrikin “dayısı” oturmuşdu. Məni görcək hər ikisi aya­ğa durdu. Pa­tronun dustaqxanada kamera yoldaşı olan “dayı” baş mühafizəçi sayılırdı, sanki hər şeydən xəbərsizcəsinə əl verib mə­nim­­lə həmişəkitək səmimi görüşdü:

–Yəqin nəsə işin çıxıb, ay sənin, onunçün tez ge­dir­sən, am­ma unutma, axşam dəstəmiz “Dəmirağac”a gedəcək. On­suz da səni gəlib götürəcəyik...– qımışdığını sezsəm də, cid­di dediyini, ya mə­zələndiyini büruzə vermədi. Özünü əbləh yerinə qoymuşdu, üs­tünü vurmadım. Buranın bir nö­m­rə­li işverəni idi, həyətdəki ağ­a­cların meyvə sayına qədər şe­fini bilgiləndirirdi. İdarəetmədə-is­­tehsalatda, satışda; ye­mə­k­xanada çalışanlar xasiyyətinə bələd olsa da, deyib-da­nı­şan olmazdı. Kəsdiyi başa sorğu-sual yoxdu. Yeni il gi­rən­dən ayda bir dəfə işdən sonra yığışıb yeyib-içməyə ge­­dir­dik. Təşəbbüs ondan idi, təşkilatçısı o, özü idi, əsasən də əmək haqqının verildiyi ayın birinci şənbə günlərini seçirdi.

Yolun sol dirsəyində hasar dibindəki alçaq evdən çı­xan, üst-başı toz-torpağa bələnmiş kişi əlindəki siqareti da­ma­­ğına qoyma­mış­­dan başı ilə salam verdi:

–Gedirəm, cənab, yenə həmin vaxtı vuracam, arxayın olun, ar­tıq alışmışam, – lakin ayaq saxlamadığımı görüb pərt halda du­­­ru­x­du. Bir həftə olardı işə girmişdi, işinin adı fəhlə aya­q­yo­lu­la­rı­nı tə­mizləmək, gün ərzində yığılan nəcisi açıq arxla kənara axı­t­maq idi...

Taksi dayanacağına kimi yarım saatlıq yolu piyada get­mək qə­ra­rına gəldim. Rahat iş yerimdən uzaqlaşdığım ya­dıma düş­dü­k­cə, açığı beynim daha da şişirdi. İşdən çı­x­maq, özü də indiki va­x­t­da, sizə lağlağı gəlməsin. Hələ əlavə etsəm ki, qızım nişanlanıb, ali məktəbi bitirmiş oğlum bir ay­dan sonra hərbi xidmətə ça­ğrı­la­caq, itkinin miqyasını gör­mək çətin deyil. Evdə qanqaralığı mütləq olacaqdı, özü də necə lazımdı. Hər şeyi başa düşən, nəzərə alan həyat yo­ld­a­şım işdən çıxmağımı əsaslandırmaq üçün gətirdiyim dəlilləri eşi­tmək belə istəməyəcəkdi. Nə danışırsan?! Bəlkə də in­di­ki halda əbləhin ən yekəsi mən özüm idim.

Yeni iş yeri axtarmaq, hər şeyi təzədən başlamaq isə vaxt istə­yir­di. Kim nə deyir-desin, bizdə rüşvətsiz heç nəyi yo­luna qoy­­maq mümkün olmadığı kimi, iş yerini itirənə mü­na­sibət də bir an­da yüz səksən dərəcə dəyişir. Belə rəftarı görə-görə gəlirdim. Məni yataq yerimə salıb yorğanı üstümə çə­kən qonşularım da, iş yerində qazandığım tanışlarım da göz önümdən çəkilmirdi.

Ayaq saxlayıb bir an yan-yörəmə baxıram, ehtiyatı əldən ver­mək olmaz, yola möhkəm asfalt basılsa da, ensiz idi. Hə­­m­­çi­nin rahat olduğundan arxadan və öndən gələn tək-tük ma­şınlar sü­rət­lə şü­tüyürdü. Xatirimdədir, bu asfalt nazir axırıncı də­fə mü­əs­sisəmizə baş çəkəndə basılmışdı. Keçən il bu səbəbdən düz on gün əsas istehsalat binasının işi­ni saxlayıb, divarlarını ağar­tmış, ava­danlıqları silib-rəng­lə­miş­dik. Bütün iç işlərə mən rəh­bərlik edir­­dim, patronun ən ki­­çik tapşırığını belə diqqətdən qa­çır­mırdım. Hətta qon­şu­luq­da­kı yaşayış evlərinin hasarlarını ma­la­la­yıb ağar­t­mış, görü­n­tü­yə düşən bəzi köhnə dam örtüyünü də­yi­ş­mişdik .

Baş anbardar mənimlə üzbəüz rastlaşanda təəccüb et­dim ki, gö­rəsən, nə vaxt bayıra çıxıb, xəbərim olmayıb. Çox na­­dir və vacib hal­larda buraxılış vərəqəsi ilə çölə çıxan iş­çi­lə­rin mü­ra­ci­ə­ti­nə mən bax­dığımdan, əminliklə deyirəm.

–Salam, deyəsən, sənin də işin çıxıb? Mən tələsə-tə­lə­sə olsa da, düzüb-qoşdum,– əlində dolu selofan torba vardı. Gü­m­rah və şən görünürdü. Bu adam fabrikin bütün cikini-bi­kini bi­lir­di. Hansı anbarda hansı aksesuarın neçənci sı­ra­da olduğunu, sa­yı­nı, qalığı dəf­tərsiz-kitabsız gecə yuxudan qa­ldı­rıb soruşsan, əzbər de­yir­di. Baş direktora yaxınlığı ilə se­çi­lir­­di. Bir dəfə səbəbini özü an­­la­t­mış­dı: patronun atalığı va­x­ti­lə ata­sının baş həkim olduğu poli­­kli­­ni­kada təsərrüfat mü­di­­ri iş­ləmişdi. Dildən qüsurlu bu adamı baş hə­kim düz iyir­mi il yola vermişdi. Ona görə də burada işi saz idi, də­ymə­dü­­şər söz­lərinin başına ip salan da yoxdu. İndi özünü əbləh ye­­rinə qo­yurdu, üzü-üzümə ağ yalan quramalayırdı, lakin mən də su­s­maqla ötürmək istəyirdim. Hər halda, maraq üstün gəldi, ya nə­dənsə ayaqlarımı çəkə bilmədim:

–O vaxtı mobil telefonuna nömrə alanda dediyimə məhəl qoy­­­madın,– durub təəccüblə üzünə baxdığımı görüb, iza­h edir,– ya­­dındadır, iki nömrə vardı: birinin sonu 6165, di­­gə­rininki–8582 ilə qurtarırdı. Sən axırıncını seçdin, mənə qu­laq asmadın. Bi­l­mi­rəm nəyə görə onda belə etdin, amma 6165-də sıçrayış vardı, o bi­­ri­­ninsə–sonu ikiylə qurtarırdı... Özün taleyini irəlicədən yazdın. Ən pisi həyatda iki al­maq­dır, adamı yandırır, eləmi? Hələ ya­n­dı­ra­caq... Sənə bir söz də deyim: hərəkətin patrona yaman toxunub, ic­raçı di­rek­tora göstəriş verib ki, uşaqların əmək haqqını artırmaq ba­­­rə­­də təcili əmr hazırlasın. Düzü, idarəetmədən heç kəs na­ra­­­zı­­lı­ğı­nı üzbəsurət bildirə bilməzdi, nə danışırsan, bunu de­mə­kmi olar?! Sən qurd ürəyi yemisən! Uşaqlar  sevinir ki, əmək haq­ql­arı qa­l­xıb... Sənsə, arada güdaza getdin... Amma, cə­sa­rə­t­liy­mişsən, heyf ca­­nına...

Onun dedikləri məni qətiyyən maraqlandırmırdı, ən azın­­dan indiki halda. Sabah, birigün yadıma düşəndə, təəssüf qarışıq his­­slər keçirəcəkdim, mütləq düşünəcəkdim, ancaq, Allah xa­ti­ri­nə, indi beynim doludur. Həm də biləndə ki, bunun özü də mü­rək­kəb adamdır, mürəkkəb adamlarsa mənlik deyil; nəyi söz al­maq­dan ötrü, nəyi canıyananlıqdan dediklərini ayırd edə bilmirəm. Təzə-təzə bura gələndə bibioğlu mənə onlardan danışanda yavaşca qu­la­ğ­ıma pı­çıldamışdı ki: ”Bu adamlar dovşanlıq edir, yəni iş­ve­rən­di­lər, çalış ağ­zın qanla dolu olsa, tü­pürmə, yanlarında heç nə deyib-danışma”. Həm də ya­lva­r­mış­dı ki, heç kəsə bu barədə bir kə­lmə sirr verməyim, ya­­zıqdır, ba­laları var, buradan çıxarılsa, acları­n­dan qırılar.

Bu ipləmə, hər şeyi bildiyi halda öyürüb-çevirir, söz gəzir, söz tutur, beləsinə ürəyini necə açasan?!

–Amma kətanla bağlı sualıma da cavab tapmadın, hi, hii, hiii...– ətli üzü işıqlanır, razı halda hırıldayır. Qaş­la­rı­mın daha da ça­­tıldığını görüb özü aydınlıq gətirir:

–Sənin hafizəni yaxşı bilirdim, ancaq yoox, qo­ca­lır­san... Nə tez unutdun, hər dəfə kətan istəyəndə bu sualı sənə ün­­­va­n­la­yır­dım... Xatakar adam deyilsən, bicliyin-zadın da yo­x­dur... Guya nəsə desən dünya dağılacaq, sənin işini bi­ti­riblər on­suz da... Bura gələndən otur-dur etdiyin, çörək kə­s­diyin dostun zəng vurub qonaqlığı boynuma qoydu. Odur ki, kimdən çə­ki­nir­sən, ay yazıq: yumşaq, təmiz, məsaməli ağ kətan nəyə, hara lazım olur...

Bu adam əsl itoynadandır. Keçən ilə qədər mənim ya­nım­­­da ma­­gistraturada oxuyan ikinci bir qız da əyləşirdi. Dü­z­dür, bu ildən onu mühasibatlığa keçiriblər. Özü də gü­no­rt­ay­a­can işləyir. Patron özü belə tapşırıb: “Sağ olsun xanımın qar­da­şı, onun he­sa­bı­na son ten­deri ud­duq, noolsun pulumuzu ver­­mişik. İndi pul ve­r­mə­yənmi var, amma adamın Allahı var, o, olmasaydı işimiz ke­ç­mə­­yəcəkdi. Na­zir müavininin xırda bir xahişini yerinə yetirmək bo­r­cumuzdur: bu, bacısıdır, ha­mı­­l­ıqla yola verməliyik.” Mən hər ayda iki dəfə sil­gi kimi bir metr ağ kətan yazdırıb götürürdüm. Bunu qızlar məndən xa­hiş edirdilər. İndiki vəziyyətdə mənim bey­nim doludur, cavab ax­­­tarmağa halım yoxdur. Yoox, əgər əv­vəl­lər də buna oxşar su­­allar verilibsə və onda da tutarlı cavabım ol­mayıbsa, demək, məsələ qəlizdir.

–Təmiz, yumşaq, məsaməli ağ kətan... Ayaqyoluna qon­­şu ota­ğa keçirilməyində hikmət axtarmağına dəyər: ora son da­­ya­na­ca­q­dır, ordan vızıldadırlar bayıra, gedirsən çala-çala....– sağ ayağı ilə acı­q­la kiminsə yanına təpik vururmuş kimi göstərir, – bunu da sənə işarə vurmuşdum..

Dilxorçuluğumu büruzə vermirdim. Artıq onun sə­viy­­­yəsiz danışıqlarına qulaq asmağa sadəcə səbrim çatmır. Sa­­­ğol­laş­ma­dan yeyin addımlarla yoluma davam edirəm. Hərçənd axırıncı de­dikləri beynimi deşir. Ayaqyoluna bitişik ota­­ğa bu ildən keç­miş­dim. Bu otağa keçməyimin işdən uzaq­laş­ma­ğı­­mla nə əlaqəsi ola bilərdi? Əmək haqqından na­ra­zı­lı­ğım ol­muş­du, özü də bir neçə dəfə, sonda icraçı di­rek­tor pa­trona bu ba­rədə çatdırmışdı, mə­sələ də xoşluqla həllini ta­p­mış­dı. Bu nə sirli gedişlərdir, başa düş­mürəm, amma an­ba­rdar boş yerə hürən adam da deyil. Əməlli-baş­lı işə dü­ş­düm, bu qoduq hardan tapılıb yolumun üstə çıxdı. Özü də mə­ndən ica­zə al­ma­yıb, yəqin yüz faiz bilirmiş işdən uza­q­la­şmağ­­ımı. Rahat-rahat danışır da...

Çönüb qeyri-ixtiyari arxama baxıram, anbardar daya­nıb hələ də telefonla danışır.

Tanınmaz dərəcədə yaxşılığa dəyişmiş prospektə çı­xı­ram. Çox­dandır bu yerləri piyada getmədiyimdən gö­r­dü­klə­­ri­mdən şa­şı­rı­ram. Yol kənarı əkilmiş palma ağacları, ba­ha­­lı daşlarla bə­zə­dil­miş piyada yolu, yeni və müasir işıq di­rə­k­ləri, ən başlıcası tə­miz­lik nəzərimdən qaçmır. Burda iş­lə­diyim üç ili səhər səkkizdə işə gi­­rir­dim, axşam yeddidə çı­xır­dım. Çox vaxtı bazar günləri də iş­lə­yi­r­dim. Evim, tə­sə­r­rü­fatım da yaddan çıxmışdı. Bu an yerə-göyə se­vinc, məsum­luq bəxş edən günəş şüası qədər heç nə məni mə­f­tun etmir: sanki həsrət idim, çünki qapalı istehsalatda çalışırdım. Gün ər­z­ində günorta yeməyini, qalan başqa ehtiyacını yarım saat fa­­si­ləyə uzlaşdırmalı idin. Mənim üçün bunlar arxada qal­mış­dı. Hava isti olsa da xoş idi. Bir neçə dəfə acgözlüklə isti ha­vanı ci­yə­rlərimə çəkdim. Hər şey artıq mənə yaddı; bu gündən hamı mənə yağı kəsiləcək və indi tam qavradım ki, bu andan fabrikin çı­­xdaşına çevrilmişəm. Təsəllim vardı: vi­c­danımı itirməmişdim, tə­miz qala bilmişdim.

Yol boyu hava xəfələşdiyindən ayaq saxladım, yeni uca­lan kom­mersiya binalarının kölgə düşən yerlərində din­cə­ldim, nə­fəsi­mi dərdim.

Dayanacaqda çox gözləyəsi olmadım. Arxa oturacağa əy­lə­şən kimi maşın yerindən dəbərdi. Gözlərimi yumdum ki, ağrısı aza­lsın, bunu da hardasa oxumuşdum. Ancaq ma­gi­­s­tral yoldan kə­ndə ayrılan yola keçəndə çala-çuxura düşüb si­l­kələndikcə göz­lə­ri­mi açdım. Patronun altı aya tikdirdiyi yeni məktəbin açılışına gə­lə­cək nazirin şərəfinə sə­hə­­rə kimi on kilometrlik yolun ça­la­larına yamaq vurulsa da, ra­­­yon­­dan seçilən deputat ali qonağın açı­lışa gəlməsinə nail ola bilməmişdi. Kəndə gedən yol iki böyük sa­hi­b­karın bir ge­­cəlik ciddi-cəhdinə baxmayaraq ilk yağışdan da­ğıl­­mışdı. Ona görə sürücünün evimə qədər yol barədə nağılına is­tə­mə­­səm də, qulaq asmalı oldum:

–Bir gecəyə çəkilən yol belə olar da... Bitum əvəzinə ma­­zut qa­tırlar, it uşağı... Fəqət milyonçularımız səhəri diri gö­­zlü açdı. Yol­lardayam da, görürdüm, ali qonaq açılışa gə­l­mə­di. Hamısı po­ka­zuxa olub, mən ölüm...

Həyat yoldaşım həyətin ortasında durub əllərini belinə do­­­la­­­dı­ğı yun adyalın içinə soxmuşdu. O qədər sakit, o qədər cid­di idi ki, sanki dəfndən yenicə qayıtmışdı. Evimizin gecə-gü­n­düz sa­diq gözətçisi it çənəsini pəncələri üstə qoyub ya­tır­dı. Yanından ke­çəndə ayılmadı; ər-arvad dayanıb bir-bi­ri­mi­zin üzünə baxırıq: zə­iflik, qorxu, ya da tərəddüd əla­mə­t­lə­ri görmürəm. “Nə səni də­yi­­­şə bilirəm, nə xasiyyətini. Bəxti­m­­nən barışmaqdan başqa əlacım yo­­xdur. Bu gün iki dəfə si­nif yoldaşın gəlmişdi, vacib söhbəti ol­du­­ğunu deyirdi. İsra­r­la xahiş etdi ki, axşam evdə olarsan, gələcək. Qo­­ca­lara baş çə­kib qayıdıram, yemək istəsən soyuducuda hazır xö­rək var, çay da təzə dəmdir”,– bərabərimə çatanda mülayimli­k­lə gü­lü­msədi. Valideynlərini nəzərdə tuturdu, bizim küçənin so­nu­n­­da qalırdılar. Qırımından qulağına xəbər çatdığı bilinirdi. Mən ca­vab vermək istədim, mızıldadım.

Əyin-başımı soyunub yaxşıca yuyundum. Bir stəkan pü­r­­rəng çay süzüb balaca yataq otağıma keçdim. Pencəyimin ci­­bin­dən qeyd dəftərimi çıxarıb dəmir çarpayıya uzanıb və­rəq­lədim. Ara­­sında çox sevdiyim yazıçı Markesin əski qəzet şəkli vardı. Lakin şəkil orada deyildi. İş otağımda unu­t­du­ğu­mu zənn etdim. İki saatdan sonra ehtimalım düppədüz çı­xa­nda təəccüblənmədim.

Referent qız siyirməmi təmizləyəndə məşhur yazıçının iş ko­mi­nezonunda olan köhnə qəzet şəklini tapır. Tələsik ax­ta­­­­r­sam da, ka­ğızların arasında ilişib qalıbmış. Dərhal da bu ba­­­rədə icraçı di­rektora məlumat verir. O da: “Patron bu ya­xın­­­­­­­­­­­lıqda hü­z­r­də­dir, ax­­­şama gələcək, məruzə edərəm”,– deyir. Ağıllarına gəlmir ağ­-qara fonda qəzet şəkli olmağı. Baş direktor bu barədə eşidəndə bu­yruq qulunu çox intizarda sax­­­lamır: “Atasının şəklidir, unudub, mə­nə də qohumluğu ça­tır, bir dəfə toyda eyni stolda oturmuşam, lap yəqin bu, be­lə­dir; münasib adama verin, çatdırsın, bizə də gərək deyil.” Ad­amın adama oxşarlığı adi hal olmasa da, atam yazıçı Ma­rkesə zahirən bənzəyir.

Bu gün axşamüstü şəkli gətirən gənc işçi onu mənə təqdim edəndə elə belə də dedi: nə artırdı, nə əskiltdi:

–Bizə də gərək deyil, atanın şəklini unutmusan.