Dayancaqda görüş - Fikrət Qocanın POVESTİ

Yazıçı Ədəbiyyat Portalı Xalq şairi Fikrət Qocanın "Dayanacaqda görüş" povestini təqdim edir.

Bu dün­ya bir da­ya­na­caq,

Al­lah bi­lir,

Kim nə qə­dər

Da­ya­na­caq.

Sol­tan de­di:

- Al­la­hım, mə­nə kö­mək elə.

Sol­tan müəl­li­mə elə gə­lir­di ki, olan­la­rın ona heç bir dəx­li yox­du. Gə­lən­lər onun üs­tü­nə gə­lir­di, onu qu­caq­la­yır­dı, ki­mi hön­kü­rür­dü, ki­mi köv­rə­lir­di, ki­mi də sa­kit­cə onu qu­caq­la­yır: "Al­lah sə­nə səbr ver­sin" -pı­çıl­da­yır­dı. Bun­lar ha­mı­sı köh­nə, səs­siz ki­no lent­lə­ri­nə ox­şa­yır­dı. Sol­tan müəl­lim elə bil özü­nə də kə­nar­dan ba­xır, bu köh­nə, səs­siz film­də özü­nü əlac­sız, ya­zıq və­ziy­yət­də gö­rür, kö­mək edə bil­mir­di. Bu olan­la­ra har­dan­sa uzaq­dan, yu­xa­rı­dan ba­xır­dı. Elə bu lent­də iyir­mi bir yaş­lı oğ­lu Qis­mə­ti ma­fa­ya qo­yub adam­lar çiy­nin­də apa­rır­dı. Sol­tan müəl­li­min də qo­lu­na gir­miş­di­lər, ma­fa­nın da­lın­ca qə­biris­tan­lı­ğa apa­rır­dı­lar. Elə bil ona sü­but elə­yir­di­lər ki, oğ­lun Qis­mət ölüb. "Bax, apa­rı­rıq dəfn et­mə­yə, ge­dək göz­lə­rin­lə gör. İnan, da­ha onun har­dan­sa qa­yı­dıb gə­lə­cə­yi­ni göz­lə­mə".

Mol­la Sol­tan müəl­li­mə ya­naş­dı:

- Pro­fes­sor, qəb­rə dü­şün, uşa­ğın ya­nı­na, mən Qu­ran oxu­duq­ca ona to­xu­nun.

Sol­tan is­tə­di eti­raz et­sin, de­sin ki, "o­ğul ata­nın mə­za­rı­na enər, ata oğu­lun yox", di­li tər­pən­mə­di, do­da­ğı açıl­ma­dı. Mə­za­ra en­di. Əli­ni kə­fə­nə to­xun­du­ran­da qəl­bin­də qə­ri­bə bir ümid oyan­dı. "Bu çox yax­şı adət­di. Bəl­kə uşaq ayıl­dı. Əl­bət­tə ki, ya­nın­da ol­ma­ğım yax­şı­dı. Ayı­lar, qor­xar". Son­ra qo­lun­dan ya­pı­şıb ona qə­bir­dən çıx­ma­ğa kö­mək elə­di­lər. Qəb­rin üs­tü­nə be­ton pi­lə­tə­lər düz­dü­lər. P­li­tə­lə­rin üs­tü­nə be­ton su­vaq çək­di­lər. Elə bil de­yir­di­lər: "bax, ölüb, gö­rür­sən, üs­tü­nü də ört­dük". Kim­sə kü­rə­yi ona uzat­dı. O, əyi­lib bir ovuc tor­paq gö­tür­dü, mə­za­rın üs­tü­nə at­dı.

Sol­tan müəl­lim yas mə­ra­sim­lə­rin­də çox ol­muş­du. Bu adət-ənə­nə­ni əz­bər bi­lir­di. Bun­lar ona uzun, da­rıx­dı­rı­cı, üzü­cü gö­rü­nür­dü. Mə­ra­sim qur­ta­ran­da də­rin bir nə­fəs alıb qə­bi­ris­tan­lıq­dan tez uzaq­laş­ma­ğa ça­lı­şır­dı.

İn­di Sol­tan müəl­li­min qo­lu­na gi­rib onu qə­bi­ris­tan­lıq­dan çı­xar­maq is­tə­yən­də az qal­dı qış­qır­sın: "Ha­ra?! Nə tez?! Uşaq qal­dı".  Di­li tər­pən­mə­di, do­da­ğı açıl­ma­dı, sə­si çıx­ma­dı. Əs­lin­də, Sol­tan müəl­lim kə­nar­da idi, uzaq­da, har­da­sa yu­xa­rı­dan bu mən­zə­rə­yə ba­xır­dı. Heç nə­yə qa­rış­ma­ğa, əla­və et­mə­yə, də­yiş­mə­yə gü­cü çat­mır­dı. Onu qə­bi­ris­ta­na apa­ran in­san se­li ge­ri qay­tar­dı. Ça­dı­ra gə­tir­di, onu məc­li­sin ba­şın­da otuz­du­rub, dal­ğa ge­ri çə­kil­di. Hər kəs ye­ri­ni tut­du və hər kəs öz qay­ğı­sı­na, öz söh­bə­ti­nə qa­yıt­dı.

Sol­tan müəl­lim bir an­da özü­nü onun dər­di­nə, özü­nə yad adam­la­rın ara­sın­da hiss et­di. Ürə­yi da­rıx­dı, ət­ra­fa boy­lan­dı. Ya­nın­da otu­rub ye­ri­ni ra­hat­la­yan mol­la na­ra­hat­lı­ğı­nı hiss edib ona tə­rəf əyil­di:

- Pro­fes­sor, nə la­zım­dı? Nə is­tə­yir­sən?

Sol­tan müəl­lim bi­ga­nə Adam ki­mi onun üzü­nə bax­dı:

- Du­rub qaç­maq is­tə­yi­rəm.

Mol­la onu ba­şa dü­şən Adam ki­mi ba­şı ilə təs­diq et­di. Əli­ni onun əli­nin üs­tü­nə qoy­du:

- Bis­mil­la­hi rəh­ma­ni rə­him. Pro­fes­sor, özün­dən və ölüm­dən ha­ra qaç­maq olur ki, qis­mət bu­du.

Qis­mət sö­zü­nü eşi­dən­də Sol­tan müəl­lim elə bil sək­sən­di, ayıl­dı:

- Qis­mət, Qis­mət - de­yib, təs­lim adam ki­mi ba­şı ilə təs­diq et­di.

- Ba­ğış­la, pro­fes­sor, cən­nət­li­yin adı­nın Qis­mət ol­du­ğu ya­dım­dan çıx­mış­dı, ba­ğış­la...

- Al­lah ba­ğış­la­sın, ney­nək. Qis­mət qis­mət ol­ma­dı, ol­ma­dı...

A­xı­ra Nəs­rin xa­nı­mın ya­nın­da qa­pı qon­şu­su Çi­çək xa­nım qal­mış­dı. Qu­caq­laş­dı­lar, Çi­çək köv­rəl­di, tez də göz yaş­la­rı­nı sil­di:

- Adam söz də tap­mır de­mə­yə, nə de­yə­sən. Bi­li­rəm, işı­ğın qa­ra­lıb. Bi­li­rəm, be­lin qı­rı­lıb, bi­li­rəm. Am­ma ye­nə sən güc­lü­sən, güc­lü ol. Bun­dan be­tə­rin­dən Al­lah sax­la­sın.

- Ay ba­cı, bun­dan be­tər...bun­dan be­tər nə var ki...

- Val­lah var, gün­düz Sol­tan qə­də­şə fi­kir ver­mi­şəm. Bu iki gün­də ki­şi­nin üzü çön­kə­lə qa­lıb. Sən gə­rək ona da­yaq ola­san. Bi­li­rəm ey, çə­tin­di, Qis­mət elə bi­zim də ba­la­mız idi. Bir ağız do­lu­su xa­la de­yir­di ki, üç-dörd də­fə can de­yir­dim, ürə­yim so­yu­mur­du.

- Bi­li­rəm, ay ba­cı, bi­li­rəm. Sə­ni çox is­tə­yir­di.

- Qur­ban olum, özü­nü ələ al. Ki­şi­ni sın­ma­ğa qoy­ma. Ava-qa­va­sı­na bax­ma, ki­şi­lər dər­də dö­zə bi­lən şey de­yil­lər, əsas da öv­lad dər­di­nə. Ürək-di­rək ver, qo­ru. Al­lah gös­tər­mə­sin, or­ta­da qa­lar­san. Ki­min var on­dan baş­qa?!

- Düz de­yir­sən, ay Çi­çək. Haq­lı­san. Bu bəl­kə qı­rıb-da­ğıt­ma­ğa gə­lib. Düz de­yir­sən, gə­rək di­rə­nək, da­ya­na bi­lək.

Nəs­rin Çi­çə­yin nə de­di­yi­ni yax­şı ba­şa dü­şür­dü. Qə­ra­ra al­mış­dı ki, gə­rək Sol­ta­na meh­ri­ban­lıq gös­tər­sin. Xoş söz­lər de­sin. Am­ma ne­cə? Çün­ki lap əv­vəl­dən ev­də hökm­ran­lıq Nəs­rin­də idi. Onun bir sö­zü iki ol­maz­dı. Acı sö­zü­nün üs­tün­dən ke­çi­lər­di. Nəs­ri­nin ata­sı İs­ma­yıl Dağ­la­roğ­lu aka­de­mik, Fəl­sə­fə İns­ti­tu­tu­nun di­rek­to­ru idi. Sol­tan da uni­ver­si­te­ti bi­ti­rib, aka­de­mi­ya­da möv­zu gö­tü­rüb, işə dü­zəl­miş­di. Dağ­la­roğ­lu­nun əv­vəl ona ya­zı­ğı gə­lir­di, bi­lir­di ki, ata­sı, Sol­tan ki­çik olan­da rəh­mə­tə ge­dib, ona ana­sı ba­xıb. İki ay idi ki, ins­ti­tut­da iş­lə­yir­di, ana­sı­nın öl­dü­yü­nü xə­bər ver­di­lər. İns­ti­tut­da pul yığ­dı­lar ki, ona ver­sin­lər. Gö­tür­mə­di. Onun bu xa­siy­yə­ti aka­de­mi­kin xo­şu­na gəl­di. Özü bir ne­çə alim­lə kən­də ya­sa get­di. Sol­tan­gi­lin kən­din­də bu ha­di­sə hə­lə də bir na­ğıl ki­mi ya­şa­yır. Son­ra Sol­tan da­im İs­ma­yıl Dağ­la­roğ­lu­nun hi­ma­yə­sin­də ol­du. Na­mi­zəd­lik mü­da­fiə et­di. Dağ­la­roğ­lu­nun evin­də hər məc­li­sə də­vət­li sa­yı­lır­dı. Nəs­rin­lə ya­xın mü­na­si­bət­lə­ri ya­ran­dı. Toy­la­rı ol­du. Am­ma Dağ­la­roğ­lu əv­vəl­cə­dən şərt qoy­muş­du ki, gə­rək bi­zim­lə ya­şa­ya­sı­nız. Sol­tan ra­zı­laş­maq is­tə­mə­di. Gör­dü aka­de­mi­kin əməl­li-baş­lı xət­ri­nə də­yib. Son­ra kön­lü­nü al­dı. De­di: "Be­lə çıx­ma­sın mən gə­lin gəl­mi­şəm. İca­zə ve­rin ev tu­tum. Nəs­ri­ni ora gə­lin apa­rım, bir-iki ay ya­şa­yaq, son­ra kö­çə­rik si­zə". Elə də et­di­lər. Ya­şa­dıq­la­rı bu il­lər ər­zin­də Sol­tan bir də­fə də ol­sa Nəs­ri­nin üs­tü­nə sə­si­ni qal­dır­ma­mış­dı. Yox, yox qor­xu­dan de­yil­di. Əv­vəl­lər ev­də­ki ağ­bir­çə­yə, ağ­saq­qa­la hör­mət edir­di. On­lar dün­ya­sı­nı də­yi­şən­dən son­ra isə Nəs­ri­ni tək, qəl­bisı­nıq sa­yır­dı. Onun ər­kö­yün­lü­yü­nü qo­ru­yub sax­la­yır­dı.

Çi­çə­yin "or­ta­da qa­lar­san" sö­zü Nəs­ri­ni bərk qor­xut­muş­du. Sol­ta­na müt­ləq dil-ağız et­mə­li idi. Am­ma ne­cə, nə de­sin? Çox söz­lər fi­kir­ləş­di, çox gö­tür-qoy elə­di, la­yiq­li bir-iki cüm­lə qu­raş­dı­ra bil­mə­di. Sol­tan evə gi­rən­də isə Nəs­ri­nin ürə­yin­də, bey­nin­də olan bü­tün ağ­rı­lar, söz­lər pə­rən-pə­rən düş­dü. Sol­ta­nın üs­tü­nə ye­ri­di. Nəs­ri­nin ix­ti­yar­sız, əlac­sız ye­ri­şi, ma­vi göz­lə­rin­də­ki ümid­siz­lik, boş­luq, ha­va­sız­lıq Sol­ta­nın diz­lə­ri­ni tit­rət­di. Ayaq­la­rı onu sax­la­ya bil­mə­di. Sol­tan kres­lo­ya çök­dü. İki gün idi Sol­tan hər şey­dən çox bu gö­rüş­dən qor­xur­du. Nəs­rin­lə üz-üzə gəl­mək­dən, göz-gö­zə bax­maq­dan qor­xur­du. Nəs­rin sa­çı­nı yo­lub, ya­xa­sı­nı cı­rıb on­dan oğ­lu­nu is­tə­yə­cək­di. Nəs­rin səs­siz-sə­mir­siz gə­lib kres­lo­nun qa­ba­ğın­da di­zi üs­tə düş­dü, qorx­muş uşaq ki­mi Sol­ta­nı qu­caq­la­dı, ba­şı­nı onun di­zi­nə qoy­du. Sol­tan tit­rə­yən əl­lə­ri ilə Nəs­ri­nin kü­rə­yi­ni sı­ğal­la­dı elə bil, "qorx­ma, sa­kit ol, mən bur­da­yam" de­yir­di.

Sol­tan-pı­çıl­da­dı Nəs­rin. Sol­tan­dan səs çıx­ma­dı, da­ha doğ­ru­su, Sol­tan bir-bi­ri­nə ya­pış­mış do­daq­la­rı­nı tər­pə­də bil­mə­di. Nəs­rin bir də "Sol­tan" - de­di.

- Hı...

- Biz ney­lə­yə­cə­yik, ay Sol­tan. Ne­cə ya­şa­ya­ca­yıq?

Sol­tan bo­ğuq bir səs­lə "gö­rək da"...-de­di.

Nəs­rin al­nı­na bir dam­la düş­dü­yü­nü hiss et­di.

- Ağ­la­yır­san?! - de­yib, cəld ba­şı­nı qal­dı­rıb Sol­ta­nın üzü­nə bax­dı.

Sol­ta­nın iri qa­ra, işıq­lı göz­lə­ri­nin üs­tü­nə elə bil han­sı­sa na­şı rəng­saz qa­ra rəng çək­miş­di. O rəng qu­ru­muş­du, in­di o rəng­lə­rin ara­sın­dan su axır­dı. Sol­tan onun bax­dı­ğı­nı gö­rüb özü­nü ələ al­dı:

- Yox, yox, val­lah ağ­la­mı­ram, Nəs­rin, ağ­la­mı­ram. Su özü axır. Anam ölən­də ağ­la­ma­mış­dım. Yı­ğı­lıb daş­la­şıb qal­mış­dı bu­ram­da - o hul­qu­mun­dan ya­pış­dı - bur­da ne­çə il­lər idi de­şir­di bo­ğa­zı­mı. İn­di əri­yib özü axır, ağ­la­mı­ram.

Nəs­rin bərk qorx­du, Sol­ta­nı da­ha bərk qu­caq­la­dı.

- Qur­ban olum, Sol­tan, Sol­tan, ba­şı­na dö­nüm sən öl­mə. Öl­mə, qa­dan alım, öl­mə sən - nə dü­şün­dü­sə, tə­ləm-tə­lə­sik aya­ğa qalx­dı - da­yan, sə­nə va­le­rian gə­ti­rim - da­nı­şa-da­nı­şa otaq­dan çıx­dı və tez də bir əlin­də stə­kan su, ovu­cun­da iki sa­rı həb­lə gəl­di - bu sə­nə yax­şı tə­sir eli­yir. Gər­gin­li­yi gö­tü­rür- Nəs­rin bu söz­lə­rin ara­sın­da hə­bi Sol­ta­nın ağ­zı­na qoy­du. Uşaq ye­diz­di­rən ki­mi su­yu içiz­dir­di. Onun üzün­dən, al­nın­dan öp­dü və bax­dı ki, Sol­ta­nın iri qa­ra göz­lə­ri­nin üs­tün­dən rəng yu­yu­lub ge­dib, göz­lər di­ri­lib. Sol­ta­nın göz­lə­rin­dən öp­dü - göz­lə­ri­nə qur­ban olum, ay Sol­tan. Sol­ta­nın do­daq­la­rı ağ­la­maq is­tə­yən kör­pə do­daq­la­rı ki­mi tit­rə­di, ma­vi göz­lə­rin­də­ki ya­xın­la­şan ley­sa­nı gö­rüb Nəs­ri­nin ba­şı­nı si­nə­si­nə sıx­dı.

- Ağ­la, Nəs­rin- de­di, - ağ­la, do­yun­ca ağ­la. Sən nə yax­şı­san­mış. Sən, sən be­lə­sən­miş.

On­lar bir-bi­ri­ni ta­nı­dı­ğı otuz il ər­zin­də heç vaxt be­lə ya­xın, be­lə sə­mi­mi ol­ma­mış­dı­lar. İn­di dün­ya­da iki tən­ha in­san acı bir ya­ğış al­tın­da bir-bi­ri­nə qı­sı­lıb da­yan­mış­dı. İyir­mi beş il bir otaq­da ya­şa­yıb, bir-bi­ri­ni ye­ni­cə, in­di­cə tap­mış­dı­lar.

Bir qə­dər sü­kut­dan son­ra Sol­tan si­nə­sin­dən, lap elə bil öz ci­yə­rin­dən Nəs­ri­nin pı­çıl­tı­sı­nı eşit­di.

- Sa­bah tez­dən mə­ni uşa­ğın ya­nı­na apar.

Sol­tan öz-özüy­lə da­nı­şan adam ki­mi:

- Yax­şı, am­ma sən də or­da özü­nü yax­şı apar.

Bir xey­li sus­du­lar. Nəs­rin ba­şı­nı Sol­ta­nın si­nə­si­nə bi­r az da bərk sı­xıb:

- Yax­şı, yə­ni nə tə­hər?

- On­suz da bi­zə olan olub. Nə bi­lim yax­şı, yə­ni elə be­lə.

Bu söh­bət­dən­mi, bo­ğa­zın­da da­şa dön­müş göz yaş­la­rı­nın əri­yib ax­ma­sın­dan­mı, va­le­rian hə­bin­dən­mi, Sol­tan özü­nə gəl­di. Gər­gin­lik yox, yor­ğun­luq hiss et­di.

- Gö­rə­cək­li gün­lə­ri­miz var­mış, Nəs­rin, - Nəs­ri­nin ba­şı­nı öp­dü - bu dərd biz­nən ya­şa­ma­ğa gə­lib, bu­na öy­rəş­mə­li­yik. Qalx, qalx, əzi­zim, ge­dək ya­taq.

Ye­ri­nə uza­nan ki­mi Sol­ta­nı yu­xu apar­dı. Nəs­rin göz­lə­ri­ni ta­va­na zil­lə­yib göz­lə­yir­di. Heç nə dü­şü­nə bil­mir­di. Qis­mət do­ğum evin­dən gə­lən gün­dən Sol­tan hər də­fə bir bə­ha­nə ilə ge­cə sa­at iki-üç ara­sın­da yu­xu­dan ayı­lır­,u­şa­ğın ota­ğı­na ke­çir, Qis­mə­tə ta­ma­şa edir. Nəs­rin ayı­lıb so­ru­şan­da de­yir­di: "e­lə bil­dim uşaq ağ­lı­yır", "taq­qıl­tı eşit­dim, elə bil­dim yı­xı­lıb", "ha­va so­yuq­du de­dim üs­tü­nü aç­mış olar". Son­ra­kı il­lər­də da­ha Nəs­rin də so­ruş­mur­du, Sol­tan da bə­ha­nə ax­tar­mır­dı. Hər ge­cə yu­xu­nun şi­rin vax­tı ayı­lır­dı, tua­le­tə get­mək bə­ha­nə­si ilə Qis­mə­tin ota­ğı­nı gi­rir­di. Qis­mət də bu­na vər­diş et­miş­di. Son il­lər­də çox vaxt ata­sı­nın ota­ğa gir­di­yi­ni yu­xu­da hiss edir­di, gö­zü­nün bi­ri­ni açıb "a­ta, sən­sən?" -de­yir­di. Ca­va­bı göz­lə­mə­dən o bi­ri üzə çev­ri­lib ya­tır­dı. İn­di də Nəs­rin ge­cə­nin o vax­tı­nın gəl­mə­yi­ni qor­xa-qor­xa göz­lə­yir­di. Nə­ha­yət, o vaxt gəl­di. Nəs­rin haq­lı imiş. Sol­tan ye­rin­də qur­ca­lan­dı. Göz­lə­ri yu­mu­lu du­rub çar­pa­yı­dan aya­ğı­nı sal­la­dı. Şə­təl­lə­ri ayaq­la­rı tap­dı, gey­di. Yer­dən göz­lə­ri yu­mu­lu qalx­dı, tua­let tə­rə­fə get­di, ça­tan­da da­ya­nıb, ge­ri, Qis­mə­tin ota­ğı­na ad­dım­la­dı. Qa­pı­nı aç­dı, göz­lə­ri­ni də elə in­di qa­pı ilə bə­ra­bər aç­dı. Çar­pa­yı­nı boş gö­rüb göz­lə­ri­ni bir az da ge­niş aç­dı, yu­xu­su ta­mam qaç­dı. Ya­dı­na dü­nən­ki gün düş­dü. "Off" - de­di. Ke­çib Qis­mə­tin çar­pa­yı­sın­da otur­du, bir də "off" - de­di. Nəs­rin özü­nü yu­xu­lu­ğa vu­rub ya­ta­ğın­dan qalx­ma­sa da, olan­la­rı ey­ni­lə be­lə tə­səv­vür edir­di. "Off" sə­si­ni eşi­dən­də hıç­qır­maq­dan özü­nü zor­la sax­la­dı, ağ­la­ya-ağlaya:

- Can, ana­sı öl­sün Sol­ta­nın... - pı­çıl­da­dı.

- Al­la­hım, mə­nə kö­mək ey­lə. Al­la­hım...

Nəs­rin göz­lə­ri­ni qu­ru­la­yıb Sol­ta­nın ya­nı­na get­mək is­tə­yən­də, Sol­ta­nın qə­zəb­li sə­si­ni eşit­di:

- Bu­nu is­tə­yir­din, Al­la­hım. İs­tə­yir­din sə­nə yal­va­rım. Bi­li­rəm, bu qə­za de­yil­di, cə­za idi ver­din mə­nə.

 Nəs­rin əl­lə­ri­ni gö­yə qal­dı­rıb Al­la­ha yal­var­dı:

- Al­la­hım, ona fi­kir ver­mə, dərd onu çaş­dı­rıb, dərd be­li­ni qı­rıb, ağ­lı­nı alıb, özün ha­mı­dan yax­şı bi­lir­sən, bir­li­yə, bö­yük­lü­yə ba­ğış­la onu. - Nəs­rin ara ver­mə­dən pı­çıl­tı ilə Al­la­ha yal­va­rır­dı. Qis­mə­tin ota­ğın­dan Sol­tan da­ha qə­zəb­lə dil­lən­di:

- Hə, in­di yal­va­rı­ram sə­nə, ləz­zət alır­san, al! Yer üzü­nü in­san ad­la­nan bu məx­luq­la dol­dur­mu­san. Al­tı mil­yard in­san min­lər­lə dil­lər­də sə­nə dua edir, yal­va­rır. Tə­rif de­yir, yal­taq­la­nır. Bu xa­ra­vod bu­rul­ğa­nın­da məst olub həzz alır­san, al!

Nəs­rin özü­nü sax­la­ya bil­mə­yib ota­ğa qaç­dı. Sol­tan Qis­mə­tin çar­pa­yı­sın­da otu­rub, əl­lə­ri­ni gö­yə açıb, göz­lə­ri­ni ta­va­na zil­lə­miş­di. Elə bil ora­da ki­mi isə gö­rür­dü. O gör­dü­yü­nə qar­şı üs­yan edir­di. Nəs­rin gə­lib onun əl­lə­ri­ni aşa­ğı sal­dı:

- Sol­tan, Sol­tan, ba­şı­na dö­nüm sa­kit ol! Al­la­hım, keç gü­na­hı­mız­dan, bu­nu mən tən­ha­ya, kim­sə­si­zə ba­ğış­la, Al­la­hım. Əs­təğ­fü­rul­lah elə, Sol­tan. - Nəs­rin elə qorx­muş­du, bü­tün bə­də­ni əsir­di, da­nı­şa-da­nı­şa Sol­ta­nı otaq­dan çı­xa­rır­dı. Nəs­ri­nə elə gə­lir­di, iki da­la­şa­nın ara­sı­na gir­miş­di. Sol­ta­nı otaq­dan çı­xar­dı. Sol­tan da, Nəs­rin də otaq­dan çı­xan ki­mi sus­du­lar. Də­rin nə­fəs al­dı­lar. Hər iki­si bir az əv­vəl Al­lah­la üz-üzə da­yan­dıq­la­rı­nı sa­nır­dı­lar. Qis­mə­tin ota­ğın­dan çı­xan ki­mi, ya­ra­dan­la on­la­rın ara­sı­na uzaq, çox uzaq, son­suz­lu­ğa ki­mi uzaq bir mə­sa­fə çök­müş­dü. Bu mə­sa­fə­nin be­lə uzaq ol­du­ğun­dan hər iki­si də ra­hat­lan­dı, də­rin bir nə­fəs al­dı. Din­məz-söy­lə­məz ya­taq ota­ğı­na keç­di­lər.

Gün­lər ke­çir­di, cü­mə ax­şam­la­rı elə­mə­mə­yi qə­ra­ra al­mış­dı­lar, üç, yed­di ver­di­lər. On­suz da hər gün ev gə­lən-ge­dən­lə do­lu olur­du. Ən çə­ti­ni hər ge­cə­dən sə­hə­rə çıx­maq idi. Bu gün­lər ər­zin­də hər ge­cə Sol­tan ya­taq­dan qal­xan­da, Nəs­rin də ayı­lıb onun ar­dın­ca ge­dir­di. Sol­tan Qis­mə­tin ota­ğı­na dö­nən­də Nəs­rin onu ayıl­dır­dı. O da tam ayı­lıb öz ota­ğı­na qa­yı­dır­dı.

İn­di də be­lə­cə qa­yıt­dı, ya­ta­ğa uzan­dı­lar, bir müd­dət sus­du­lar. Sol­tan Nəs­ri­nin saç­la­rı­nı ox­şa­dı...

- Nəs­rin, sən mən­dən ni­ga­ran ol­ma. Bu vər­diş­di, bir növ, adət­kər ol­mu­şam. Gör, iyir­mi bir il­di ey­ni vaxt­da ayı­lı­ram. Mə­nə gö­rə yu­xu­nu qa­çır­ma. Ni­ga­ran ol­ma. Ya­dın­da­dı, mən pa­pi­ros çə­kir­dim, həm də çox çə­kir­dim. Qis­mət evə gə­lən gün­dən tər­git­dim. İyir­mi bir il­di çək­mi­rəm. Am­ma Nəs­rin, bu iyir­mi bir ilin ge­cə­lə­ri­nin ço­xun­da yu­xu­da pa­pi­ros çə­kə-çə­kə de­yi­ni­rəm "bu zəh­ri­ma­rı be­lə çə­tin­lik­lə tər­git­miş­dim, ye­nə baş­la­dım?" - de­yi­rəm. İn­di bu­nu da bir­dən-bi­rə tər­git­mək çə­tin ola­caq. Sən mə­ni ba­ğış­la.

- Ba­şa dü­şü­rəm. Ni­ga­ran de­yi­ləm. Bir sən özün-özün­lə da­nı­şan­da qor­xu­ram. O qur­ban ol­du­ğu­ma ağ olan­da qor­xu­ram. Bu ye­ri-gö­yü ya­ra­dan­la nə işin? Bi­zə öv­la­dı ve­rən də o idi, alan da. Şü­kür bö­yük­lü­yü­nə, bi­zim­ki də bu qə­dər­miş.

- Əv­və­la, mən on­nan da­nış­mı­ram, özüm-özüm­lə da­nı­şı­ram. Bir də axı sən bil­mir­sən, ci­cim kənd­də na­maz qı­lan­da mən bur­da Al­lah­sız­lıq­dan mə­ru­zə­lər oxu­yur­dum. Mən rəh­mət­lik sos­ia­liz­min, ölüb get­miş atei­zimin elm­lər dok­to­ru­yam. Yox­du, yox­du de­yə-de­yə gə­lib alim ol­mu­şam, in­di yox­du de­di­yim­lə ne­cə da­nı­şa bi­lə­rəm. Nəs­rin ye­rin­dən qal­xıb otur­du, diq­qət­lə Sol­ta­na bax­dı:

- A ki­şi, val­lah mə­ni qor­xu­zur­san. Əs­təğ­fü­rul­lah de. Töv­bə elə, sən­də gü­nah yox­dur, o vaxt be­lə idi. Hə­rə bir yan­nan çö­rək qa­za­nır­dı. Sən də he­lə. Sol­tan, bi­li­rəm yan­dı­ğın­dan nə gəl­di da­nı­şır­san. Özü­nü ələ al. Sə­nə bir həb gə­ti­rim at!

- Yox, yox. Sə­ni də yu­xu­dan elə­dim. Yat, qorx­ma. Ba­ğış­la, mə­nə fi­kir ver­mə. Pa­pio­ro­su tər­gi­dən­də də bir müd­dət be­lə ol­dum. Qı­nım­dan çıx­dım. Ya­vaş-ya­vaş özü­mü qay­ta­rıb qı­nı­ma sa­la­cam.

Nəs­rin Sol­ta­nın da­nı­şı­ğın­da bir qa­rı­şıq­lıq, uy­ğun­suz­luq hiss elə­di. "Pa­pi­ros tər­git­mək ha­ra, gö­zü­nün ağı-qa­ra­sı bir oğ­lu­nun ölü­mü ha­ra. Son ge­cə­lər ev­də tək qa­lan ki­mi öz-özü­nə da­nı­şır. Bu yax­şı əla­mət de­yil. Sar­sı­lıb,  gə­rək onu psi­xo­lo­qa gös­tə­rəm, vax­tın­da üs­tü­nə düş­mək la­zım­dı" -qə­ra­ra al­dı Nəs­rin.

- Yat, sən də yat, ay Sol­tan. Al­lah ra­hat­lıq ver­sin.

Sə­hə­ri gün­dən Nəs­rin Sol­ta­nın hə­rə­kət­lə­ri­nə, söz­lə­ri­nə diq­qə­ti ar­tır­dı. Gör­dü ev­də çox eh­ti­yat­la ye­ri­yir. Elə bil aya­ğı­nın al­tın­da nə­yin­sə qa­la­ca­ğın­dan qor­xur. Bə­zən ət­ra­fı­na ba­xıb gü­lüm­sə­yir. Bir gün Nəs­rin xö­rə­yin qay­nar su­yu­nu qa­za­na sü­züb qab­yu­ya­na at­maq is­tə­yən­də Sol­tan onun qo­lun­dan tut­du. Qa­za­nı əlin­dən al­dı. Qab­yu­ya­na ya­na­şıb "bis­mil­lah" -de­di, bo­şalt­dı. Nəs­ri­nin ona diq­qət­lə bax­dı­ğı­nı gö­rüb gü­lüm­sün­dü.

- Rəh­mət­lik nə­nəm, elə ci­cim də, qay­nar su­yu bir ye­rə at­maz­dan əv­vəl "bis­mil­lah" de­yər­di. Bi­zim gör­mə­dik­lə­ri­miz, gö­rə bil­mə­dik­lə­ri­miz var. Odu, su­yu qə­fil tö­küb cin­lə­rin uşaq­la­rı­nın əl-aya­ğı­nı yan­dı­ra bi­lə­rik. Bis­mil­lah de­yən­də on­lar eşi­dir, çə­ki­lir. Yox­sa on­lar da bi­zə zi­yan ve­rə bi­lər.

Nəs­rin ba­şı­nı bu­la­dı:

- Ateist­lə­rin axı­rı­nı elə be­lə gör­düm. Ya cin­dar olur­lar, ya da fal­dar.

- Yax­şı, ay Nəs­rin, onun bu­na nə dəx­li? Sən şə­hər uşa­ğı­san, bil­mir­sən. Bi­zim yer­lər­də yol ya­nın­da qo­ca bir ağa­cın köl­gə­si­nə gir­mə­miş­dən ağa­ca sa­lam ve­rir­lər. Bəl­kə or­da din­cə­lən­lər var. Ağa­cın köl­gə­si­nə sı­ğı­nır­san, ba­rı özü­nə sa­lam ver. Hə­lə də biz­də elə adam­lar var, öz evi­nə gi­rir, bi­lir ki, evin­də heç kəs yox­du, öz evi­di də. Am­ma qa­pı­nı açan ki­mi evi­nə sa­lam ve­rir.

- Ba­ğış­la, Sol­tan­çik, ba­ğış­la. Ora lap də­li­xa­na­dır ki...

Sol­tan hir­si­ni giz­lə­də bil­mə­di:

- Ni­yə də­li­xa­na olur. Siz bə­yəm ye­rin gö­bə­yi­siz! Dün­ya­da boş yer var? Hər qa­rış tor­pa­ğın min­lər­lə sa­ki­ni var.

Nəs­rin səhv et­di­yi­ni ba­şa düş­dü. Və­ziy­yə­tin cid­di ol­du­ğu­nu an­la­dı. Onu sa­kit­ləş­dir­mə­yə ça­lış­dı.

- Ba­ğış­la, za­ra­fat elə­mək is­tə­dim. De­yə­sən mən yu­mor his­si­mi də itir­mi­şəm. Sən al­lah, ba­ğış­la, ay Sol­tan. Bu dərd elə ağır, elə bö­yük­dü, elə qə­fil düş­dü ba­şı­mı­za, bi­zi əyib içi­miz­də olan hər şe­yi qa­tıb-qa­rış­dı­rıb. Bir göz qır­pı­mın­da uşa­ğın qır­xı çat­dı. Al­lah, qırx gün­dü ba­lam, oğ­lum, Qis­mə­tim yox­du...Sol­tan ona ya­na­şıb qo­lu­nu Nəs­ri­nin boy­nu­na sal­dı, o yan-bu ya­na ba­xıb, xəl­vət iş gö­rən adam ki­mi, xa­nı­mı­nın sa­çı­na do­daq­la­rı­nı to­xun­dur­du.

- Can, ay Nəs­rin, sən od için­də ya­nır­san, mən də hə­tə­rən-pə­tə­rən da­nı­şı­ram. Vaxt da elə ağır ke­çir. Bu uşa­ğın yox­lu­ğu qur­ta­ran şe­yə ox­şa­mır. On­dan uzaq­laş­maq­dan­sa, bu yox­luq hər saat­la, hər gün­lə bir az da ya­xın­la­şır. Bi­zə kö­mək olun, ay ev­də­ki­lər, çöl­də­ki­lər, yer­də­ki­lər, göy­də­ki­lər.

Nəs­rin təəc­cüb­lə ona bax­dı:

- Qır­xa adam­la­rı ça­ğı­rır­lar. Gə­rək si­ya­hı tu­taq.

- Tut, Nəs­rin, tut, ve­rin bir-bir zəng et­sin­lər.

- Bə­zi­lə­ri­nə özün gə­rək zəng edə­sən, bi­lir­sən kim­lə­ri de­yi­rəm.

- Də­vət edə­rəm ba­la­mın to­yu­na...

Sol­ta­nın hə­rə­kət­lə­rin­də, da­nı­şı­ğın­da ni­zam­sız­lı­ğı, mən­tiq do­la­şıq­lı­ğı­nı Nəs­rin gö­rür­dü, haq­lı ola­raq cid­di na­ra­hat­lıq ke­çi­rir­di. Sol­ta­nın ru­hi çaş­qın­lıq ki­mi nə­zə­rə çar­pan hə­rə­kət­lə­ri, da­nı­şı­ğı gün­bə­gün da­ha qa­ba­rıq gö­zə çar­pır­dı. Nəs­rin da­ha çox qor­xu­ya dü­şür­dü. Axır vaxt­lar Sol­ta­na ba­şı elə qa­rış­mış­dı ki, uşa­ğın qır­xı­nın ne­cə keç­di­yi­ni də bil­mə­di. Qə­ti qə­ra­ra gəl­miş­di ki, qırx çı­xan ki­mi gə­rək Sol­ta­nı hə­ki­mə gös­tə­rim. Gə­rək Çi­çək­lə da­nı­şım. Bu işi elə gö­rək ki, on­suz da həs­sas olan və­ziy­yə­ti da­ha da gər­gin­ləş­dir­mə­yək. Sol­tan alim də ol­sa, öm­rü­nün qırx ili­ni şə­hər­də ya­şa­sa da, Nəs­rin onu kənd­li, kənd psi­xo­lo­gi­ya­sı ilə ya­şa­yan in­san sa­yır­dı. Ona de­sə ki, psi­xiatr hə­kim sə­ni müa­li­cə et­sin, Sol­tan üçün bu, xü­su­si­lə bu həs­sas vax­tın­da "sə­ni də­li­xa­na­ya qo­yaq" ki­mi səs­lə­nə­cək. Və bu­nun nə­ti­cə­si­ni tə­səv­vür et­mək çə­tin­dir. Bu­nun de­yi­liş tər­zi­ni, for­ma­sı­nı, xü­su­si­lə Sol­tan an­la­ya bi­lə­cə­yi di­li­ni tap­maq la­zım idi. Şə­hə­rin baş psi­xiat­rı Nəs­ri­nin uşaq­lıq yol­da­şı idi. Sol­ta­nı da yax­şı ta­nı­yır­dı. Adı Cə­fər idi. Nəs­rin ona Cef­ri de­yir­di. Bu­ra­da bir in­cə mə­sə­lə var­dı. Gənc­lik il­lə­rin­də Sol­tan Nəs­ri­ni Cə­fə­rə qıs­qa­nır­dı. Doğ­ru­du, bu çox­dan ol­muş­du, am­ma nə bil­mək olar. Şüb­hə­nin doq­quz ca­nı var. İl­lər son­ra ürək­də mün­bit şə­rait ya­ra­nan ki­mi cü­cə­rib boy­la­na bi­lər. Sev­di­yin qa­dın, otuz il bir yer­də ya­şa­dı­ğın qa­dın ki­mi sə­ni heç kəs ta­nı­ya bil­məz. Hət­ta öz doğ­ma ana­sı da oğ­lu haq­qın­da o qa­dı­nın bil­dik­lə­rin­dən az bi­lir. Qa­dın onu se­vən­dən son­ra zər­rə-zər­rə araş­dı­rır. Ürə­yi­nin ən qa­ran­lıq yer­lə­ri­nə baş vu­rur. Onun dü­şün­cə­si­nin mən­ti­qi­ni, hə­rə­kət­lə­ri­nin mən­ti­qi­ni, in­ki­şa­fı­nı öy­rə­nir. Ona gö­rə də əri­nin hə­rə­kət­lə­rin­də­ki ən ki­çik uy­ğun­suz­luq qa­dı­nın gö­zün­dən qaç­mır. Cüm­lə­sin­də ona aid ol­ma­yan, uz­laş­ma­yan bir söz də qa­dı­nın nə­zə­rin­dən qaç­mır. Ona xə­bər­dar­lıq ki­mi səs­lə­nir.

Ye­ri­nə düş­mə­sə də de­mə­li­yəm ki, oğ­lu ev, ai­lə, öv­lad sa­hi­bi ol­muş ana­lar oğul, gə­lin üs­tün­də hökm­ran­lıq his­si ilə ya­şa­yan­da unut­ma­ma­lı­dır­lar on­la­rın oğ­lu­nu on­lar­dan da­ha yax­şı ta­nı­yan qa­dın var. On­lar si­zə qa­lib gə­lə­cək­lər. Bir tə­səl­li­niz var ki, son­ra da on­la­ra gə­lin­lə­ri qa­lib gə­lə­cək. Am­ma gə­lin ümi­di də pu­ça çıx­mış­dı. İn­di Nəs­rin xa­nı­mın ata­sı, ana­sı, oğ­lu, ha­mı­sı bir yer­də Sol­tan idi. O da be­lə. Əl­bət ki, Sol­tan­da olan bu də­yi­şik­li­yi onun ya­şa­dı­ğı fa­ciə­nin üs­tü­nə at­maq olar­dı. Bu çox tə­bii də qə­bul edi­lər­di. Am­ma Nəs­rin xa­nım özü­nü al­dat­maq is­tə­yən, prob­lem­dən qa­çan in­san de­yil­di. O bi­lir­di ki, bu, baş­qa bir şey­di. Nəs­ri­nin Sol­tan­da gör­mə­di­yi bir şey­di. Sol­ta­nın hə­ya­tı­nın Nəs­rin bil­mə­yən qa­ran­lıq qat­la­rın­da mür­gü­lü bir şey var­mış və doğ­ru­dan da bu fa­ciə ona tə­kan ve­rib, oya­dıb. Hər hal­da, bu­nu ay­dın­laş­dır­maq la­zım idi. Nəs­rin ya­nıl­ma­mış­dı. Qis­mə­tin üçü çox ağır keç­miş­di. Sə­hər tez­dən ax­şam qa­ran­lıq dü­şə­nə qə­dər gə­lən-ge­dən əlin­dən din­cəl­mə­yə aman ol­ma­dı. Ge­cə ha­mı da­ğı­lan­dan son­ra ər-ar­vad əl­dən düş­müş hal­da ya­ta­ğa gir­di­lər. Nəs­ri­ni elə hə­min an yu­xu apar­dı. Sol­tan bir müd­dət o üzə, bu üzə çön­dü, nə vaxt yat­dı­ğı­nı bil­mə­di. Am­ma ge­cə­nin bir alə­mi hə­mi­şə­ki ki­mi oyan­dı. Yu­xu­lu - yu­xu­lu tua­le­tə tə­rəf get­di, elə göz­lə­ri ya­rım­yu­mu­lu Qis­mə­tin ota­ğı­na tə­rəf dön­dü. Qa­pı­nı aç­dı. Qis­mə­tin çar­pa­yı­sı­nın ya­nın­da, künc­də üç nə­fər otur­muş­du. Onun gəl­di­yi­ni gö­rüb bir az kə­na­ra çə­kil­di­lər. Sol­ta­na elə gəl­di ki, hə­lə tam ayıl­ma­yıb, yu­xu gö­rür. Göz­lə­ri­ni aç­dı. Yox, çar­pa­yı­nın ya­nın­da­kı­lar ona ba­xıb meh­ri­ban­lıq­la gü­lüm­sü­nür­dü­lər. Bu tə­bəs­süm, meh­ri­ban­lıq Sol­ta­nın ürə­yin­dən ke­çən tü­kür­pə­dən so­yuq va­hi­mə­ni gö­tür­dü. Sol­tan sa­kit­ləş­di. Nəs­ri­ni oyat­ma­sın de­yə pı­çıl­tı ilə:

- Siz kim­siz? -soruşdu.

- Biz bir ai­lə­yik, köl­gə­siz­lə­rik.

- Bur­da ney­nir­si­niz?

- Biz elə əv­və­lin­dən bur­da­yıq.

- Mən si­zi gör­mə­mi­şəm.

- Siz nə­yi gö­rür­süz ki, biz hə­mi­şə bur­da ol­mu­şuq, bu ev ol­ma­yan­da da bur­da idik, ev ti­kil­di, evin al­tın­da qal­ma­lı de­yil­dik, ev­də ya­şa­dıq. İn­di gö­zü­nüz açı­lıb, gö­rən ki­mi də sa­lam­sız-kə­lam­sız, "siz kim­siz" - de­yir­siz.

- Nəs­rin si­zi gö­rüb qor­xa­caq.

- O gör­mə­yə­cək bi­zi.

- Bu yu­xu de­yil ki, siz yə­ni, doğ­ru­dan var­sız?

- Əl­bət ki, sən ateist­sən, si­zin üçün gör­mə­di­yi­niz şey yox­dur de­mək­dir.

- Da­nı­şan han­sı­nız­dı, mən ayı­ra bil­mi­rəm.

Bun­lar işıq­dan ya­ran­mış in­san si­luet­lə­ri idi. Çar­pa­yı­nın baş tə­rə­fin­də da­ya­nan irə­li ye­ri­di.

- Mə­nəm - de­di.

- Sə­nin heç aya­ğı­nın sə­si də gəl­mir.

- Biz­dən işıq da, köl­gə də sər­bəst ke­çib ge­də bi­lir. Biz nu­ruq. Axı bi­zim ana­mız, ata­mız Adəm­lə Həv­va ki­mi ta­ma­hı ucun­dan dün­ya mey­və­si ye­mə­yib. Gö­rün­məz­lə­ri­miz gö­rün­mə­yə baş­la­ma­yıb.

- Yə­ni be­lə şey­lər var dün­ya­da?

- Var. Sə­nin gö­zün açı­lıb, gö­rür­sən. Gör­mə­yən­lər elə bi­lir dün­ya bun­lar üçün ya­ra­nıb. Dün­ya­da boş yer yox­du. Ağıl­lı in­san­la­rın ço­xu gör­mə­sə də fəh­mi ilə bi­lir ki, hə­yat­da baş­qa­la­rı da var. Ağa­ca, otur­maq is­tə­di­yi ağac köl­gə­si­nə sa­lam ve­rir. Bə­zisi hət­ta öz evi­nə gi­rən­də evə sa­lam ve­rir. Nə­nən, ba­ban sə­nə de­mə­yib ki, ge­cə çö­lə qay­nar su, od at­maz­lar. Ata­sı ol­san, əv­vəl "bis­mil­lah" de, səs çı­xart, su, od dü­şən yer­dən çə­kil­sin­lər.

- Mən bun­la­rı eşit­miş­dim. Elə bi­lir­dim boş şey­di.

- Ona gö­rə də de­yir­din Al­lah yox­du, ol­say­dı gö­rən olar­dı. Siz heç ət­ra­fı­nız­da­kı­la­rı gör­mür­sü­nüz.

- Mə­nim oğ­lum ölüb, Qis­mət.

- Hə...Qis­mət. Şən oğ­lan idi. Elə oyun­lar çı­xar­dır­dı, elə ta­ma­şa­lar gös­tə­rir­di bi­zə. Hey gü­lür­dük.

- O si­zi gö­rür­dü?

- Yox. Biz onu gö­rür­dük. İn­san­lar ev­də tək olan­da elə bi­lir­lər on­la­rı gö­rən yox­du. Əsl üz­lə­ri açı­lır, elə oyun­lar çı­xa­rır­lar.

- Qis­mə­tim, oğ­lum öl­dü.

- Öl­mə­di, azad ol­du.

- Nəy­dən azad ol­du?

- Cə­za­dan.

- Han­sı cə­za­dan?

- Si­zin hər bi­ri­ni­zin için­də bi­zim ki­mi işıq­lı bir nur var. Əs­lin­də, adam içi­niz­də­ki o nur­du. Siz ona ruh da de­yir­si­niz. O zə­rif ru­ha bu bə­də­ni, pi­yi, əti, su­yu, qa­nı yük­lə­yir­si­niz. Ne­çə ki­lo­san?

- Yet­miş iki idim. İn­di bil­mi­rəm.

- Sə­nin zə­rif ru­hun yet­miş iki ki­lo­nu ne­cə da­şı­yır. Ya­zıq, yal­nız bə­dən ya­tan­da ya­zıq ruh qa­çıb bir az din­cə­lir. Oğ­lun yük­dən azad olub. Xoş­bəxt­di.

- Mən onu gö­rə bi­lə­rəm?

- O bi­zim işi­miz de­yil. Biz, adə­tən, heç bir işə qa­rış­mı­rıq.

- De­yir­sən Qis­mət sağ­dı...

- Ruh öl­mür axı.

Nəs­rin yu­xu­dan ayı­lıb ya­nın­da Sol­ta­nı gör­mə­di. Tez aya­ğa qalx­dı. Qis­mə­tin ota­ğı­na qaç­dı. Qa­pı açıq idi. Sol­tan Qis­mə­tin çar­pa­yı­sın­da uzan­mış­dı.

- Sol­tan, ay Sol­tan, oyan, ca­nım. Oyan, ay Sol­tan.

Sol­tan oyan­dı, gö­zü­nü aç­ma­dan:

- Hı..­.e­lə gö­zəl yu­xu gö­rür­düm- de­di. Gö­zü­nü aç­dı, ota­ğın kün­cün­də hə­min üç nə­fər ye­nə da­yan­mış­dı. Ona ba­xıb gü­lüm­sə­yir­di: - Siz bur­da­sız? - de­di. Üç­lər­dən bi­ri ona əli ilə sus işa­rə­si elə­di.

- Nəs­rin qor­xar, eh­ti­yat­lı ol.

- Hə... - de­di, Nəs­ri­nə bax­dı.

- Hə­lə ayıl­ma­mı­san?

- Yox, ayıl­dım, ge­dək.

- Xe­yir ola, yu­xu­da ki­mi gör­müş­dün ki, mə­nə "siz" de­yir­din?

- Oğ­lu­mu­zu gör­düm, gör­düm öl­mə­yib de­yil­lər.

- Of, of, of, ay ki­şi, evi­miz elə yı­xı­lıb ki, bir də di­kə­lən de­yil. Gəl, gəl gö­rək. Sən alim adam­san. Gə­rək real­lıq­la ba­rı­şa­san.

- Ol­maz mə­nim ki­mi alim­dən, öl­müş so­sia­liz­min ölüb çü­rü­müş ideo­lo­gi­ya­sın­dan ya­zıb, elm­lər dok­to­ru ol­muş bir mü­qəv­va­yam.

- Yax­şı, sən Al­lah bəs­dir. Baş­qa­la­rı ki­mi işi­ni o, bu yaz­ma­yıb ki. Özün çes­ni yaz­mı­san, mü­da­fiə elə­mi­sən. Yu­xu­da nə gör­müş­dün?

- Hə...ya­dım­dan çıx­dı. Ya­dı­ma dü­şən­də da­nı­şa­ram.

Sol­tan gör­dü ki, köl­gə­siz­lər­dən bö­yü­yü onun ya­nı ilə ge­dir - ha­ra be­lə - de­di.

Nəs­rin ayaq sax­la­dı, ona diq­qət­lə bax­dı:

- Ne­cə yə­ni ha­ra? Ge­dək ya­taq. Sə­hə­rə hə­lə xey­li var.

Nəs­ri­nin şüb­hə­si­nin əsa­sı o ge­cə qo­yul­du. Sol­ta­na diq­qə­ti ar­tır­dı. Aka­de­mi­ya­ya zəng edib ins­ti­tut di­rek­to­ru ilə da­nış­dı. Sol­ta­nın yor­ğun, çaş­qın ol­du­ğu­nu de­di. Qırx çı­xan­dan son­ra da Sol­ta­nı bir müd­dət işə bu­rax­maq is­tə­mə­di­yi­ni de­di. De­di­lər ki, Aka­de­mi­ya­nın bi­na­sı əsas­lı tə­mir olu­nur. Toz-tor­paq için­də­yik. Gəl­mə­si­nə eh­ti­yac yox­du. Ma­aş vax­tı-vax­tın­da he­sa­bı­na ke­çi­ri­lə­cək. Va­cib iş ol­sa, zəng edə­rik. Biz bi­li­rik ki, el­mi kəşf et­mək üçün Sol­tan müəl­li­min evin­də şə­rait bur­dan yax­şı­dır -de­di­lər. Nəs­rin bil­mə­di "kəşf" mə­sə­lə­si za­ra­fat idi, yox­sa sa­taş­maq idi. Ürə­yin­də na­ra­hat­lıq qal­sa da, üs­tü­nü vur­ma­ma­ğı, Sol­ta­na da bu ba­rə­də de­mə­mə­yi qə­ra­ra al­dı.

Sol­tan son gün­lər köl­gə­siz­lə­rə elə öy­rəş­miş­di, gör­mə­yən­də da­rı­xır­dı, xü­su­si­lə bö­yü­yü­nü. Ai­lə baş­çı­sı da hə­mi­şə Sol­ta­nın ya­nın­da idi. Tək olan ki­mi söh­bə­tə baş­la­yır­dı­lar. İn­di də Sol­tan ha­va al­ma­ğa hə­yə­tə düş­müş­dü. Hə­yət­də yaş­lı­lar­dan heç kə­sin ol­ma­ma­sı onu se­vin­dir­di. Tax­ta otu­ra­caq var­dı. Sol­tan diq­qət­lə bax­dı, otu­ra­caq bu­la­şıq de­yil­di. Əli­ni ya­nın­da­kı boş ye­rə vur­du, köl­gə­si­zə otur­ma­ğa yer gös­tər­di.

- Qon­şu, bu bə­də­nin in­sa­na yük ol­ma­sı mə­nim üçün qa­ran­lıq qal­dı.

- Qon­şu sö­zün­dən xo­şum gəl­di. Sən mə­ni qə­bul elə­yir­sən, de­mə­li, in­ki­şaf var.

- Sən mə­nə ba­şa sal. Axı in­san elə o bə­dən­lə dün­ya­ya gə­lir.

- Dün­ya­ya yox, ana­dan do­ğu­lur. Dün­ya­ya ana­dan olan­dan doq­quz ay əv­vəl gə­lib. Bir zər­rə nur ki­mi. Son­ra doq­quz ay ona bə­dən ge­yin­di­rir­lər, yük­lə­yir­lər, dün­ya üçün ha­zır­la­yır­lar. Əv­vəl ana­sın­dan ye­yib bə­də­ni­nə otu­rur. Nəin­ki bə­də­ni gəz­dir­mə­yi, ye­mə­yi­ni də tap­ma­ğı boy­nu­na çə­kir. İn­san şək­li­nə dü­şür, dün­ya­ya gə­lir. Dün­ya­ya gə­lən ki­mi ne­cə ağır bir yü­kün al­tı­na gir­di­yi­ni du­yub ağ­la­yır.

- Bəs ni­yə bə­dən çı­xıb qaç­ma­yır?

- Adə­mi, Həv­va­nı yol­dan çı­xar­dan ta­mah­dan onun öv­lad­la­rın­da da var. Ta­mah qoy­mur. Son­ra da Al­lah bu bə­də­ni on­la­rın ru­hu­na zin­dan ya­ra­dıb. İn­san cə­za çə­kib tə­mi­zə çıx­ma­lı­dı. Cə­za evin­dən qa­ça­nı da­ha ağır cə­za göz­lə­yir.

- İna­na bil­mi­rəm, qon­şu, in­san ru­huy­la, bə­də­niy­lə bir yer­də in­san­dı. Bə­dən ona yük ola bil­məz.

- Elə isə, ni­yə in­san do­ğu­lan ki­mi ye­ri­mir, yü­yür­mür... ay­lar­la sü­rü­nür, imək­lə­yir. Son­ra sən­də­lə­yə-sən­də­lə­yə bir­tə­hər bə­də­ni­ni qal­dı­rır.

- Da­nış­ma­ğı da ba­car­mır.

- Xeyr, kör­pə do­ğu­lan ki­mi ağ­la­yır, az son­ra gü­lür, da­nı­şır - bi­zim ki­mi. Kör­pə­lər bi­zi gö­rür, bi­zim­lə da­nı­şır. On­lar tək qa­lan­da biz on­la­rı əy­lən­di­ri­rik. Do­ğul­du­ğu ai­lə­nin, xal­qın di­li­ni öy­rən­mək üçün ona xey­li vaxt la­zım olur - bir an sus­du.

- Nə ol­du?

- Pən­cə­rə­dən Nəs­rin xa­nım sə­nə ba­xır.

Sol­tan dö­nüb pən­cə­rə­yə bax­dı. Nəs­rin ona ba­xır­dı. Sol­tan ona əl elə­yib dön­dü, söh­bə­tə baş­la­maq is­tə­yən­də köl­gə­siz ona sus­maq işa­rə­si ver­di.

- Ni­yə su­sum, in­di nə olub?

- O xa­nım mə­ni gör­mür axı. Elə bi­lər ki, öz-özün­lə da­nı­şır­san. Bu siz­də yax­şı əla­mət de­yil.

- Hə ada­mı də­li sa­yar­lar. Baş­qa cür ne­cə da­nı­şım?

- Bi­zim ki­mi.

- Ne­cə?

- Diq­qət­lə bax mə­nə, üzü­mə bax.

Sol­tan fi­kir ver­di, bir­dən hiss et­di ki, onun ağ­zı açıl­mır, do­daq­lar tər­pən­mir. Am­ma da­nış­ma­mış eşi­di­lir.

- Bu ne­cə olur?

- Sə­nin ru­hu­nun gö­zü ilə ya­na­şı, qu­laq­la­rı da açı­lıb. Sən mə­nim fik­ri­mi eşi­dir­sən. Sən də ürə­yin­də dü­şü­nə­rək su­al-ca­vab elə­sən, biz eşi­də­cə­yik. Yox­sa sə­nin ba­şı­na çox iş­lər gə­lə bi­lər. İn­san­lar də­li ol­mur ki, on­lar ürə­yin­dən ke­çən­lə­ri son də­rə­cə sə­mi­mi da­nı­şır və elə­yir. Ət­raf­da­kı­lar bu sə­mi­miy­yə­ti on­la­ra ba­ğış­la­ya bil­mir. Apa­rıb sa­lır­lar də­li­xa­na­ya.

- İn­di Nəs­rin mə­nim haq­qım­da...

- Elə bi­lir ki, sar­sıl­mı­san, xəs­tə­li­yə doğ­ru ge­dir­sən.

- Bəl­kə Nəs­ri­nə də gö­rü­kə­siz. Onu ha­zır­la­ya­ram, siz­dən qorx­maz.

- Yox, lap biz is­tə­sək də, o bi­zi gö­rə bil­məz, onun ru­hu­nun gö­zü-qu­la­ğı açıq de­yil. Bi­zim ba­rə­də ona heç da­nış­ma.

- Nəs­ri­nə nə olar?

- He­ç nə. Bir az qor­xar. Am­ma sə­ni apa­rıb qo­yar­lar də­li­xa­na­ya.

- Ni­yə?

- İn­san­lar gör­mə­di­yi­nə inan­mır, be­lə şey­lə­ri de­yən­lə­ri də ya də­li sa­yır, ya da ya­lan­çı.

- Be­lə get­sə, mən­dən də qorx­ma­ğa baş­la­ya­caq.

Pən­cə­rə­dən ba­xan Nəs­rin Sol­ta­nın hə­yət­də tək ol­du­ğu­nu gö­rüb əv­vəl ona ya­zı­ğı gəl­di. Son­ra diq­qət­lə ba­xan­da onun özü-özü ilə da­nış­dı­ğı­nı hiss et­di. Çi­çə­yə de­mə­yi qə­ra­ra al­dı. Tele­fo­nu yığ­dı.

- Alo, Çi­çək. Tək­sən? Lap yax­şı, bir bi­zə keç.

Dər­hal qa­pı­nın zən­gi ça­lın­dı. Nəs­rin qa­pı­nı aç­dı. Çi­çək elə da­nı­şa-da­nı­şa içə­ri gir­di. Öpüş­dü, gö­rüş­dü.

- Ay qız, val­lah, Nəs­rin, mən­dən ol­sa, sə­nin ya­nın­dan bir an da əl çək­mə­rəm. Am­ma fi­kir­lə­şi­rəm bu qə­dər gə­lən-ge­dən, ayaq al­tın­da qal­mı­sız. Mən də bir yan­dan sə­ni bez­dir­mə­yim. Sol­tan qə­deş ne­cə­di? Ev­də­di?

 - Yox - Çi­çə­yi pən­cə­rə­nin qa­ba­ğı­na gə­tir­di -odu e... Tək­cə otu­rub.

- Da­rı­xır da...

- Yox, ay Çi­çək, qor­xu­ram qa­ra gün­lə­rim hə­lə bun­dan son­ra baş­la­ya...

- Ni­yə, nə olub?

- Diq­qət­lə bax. Öz-özü­nə da­nı­şır. Axır vaxt­lar ev­də də be­lə­di, do­la­şıq söz­lər de­yir.

- A..­.a...dö­nüb bi­zə ba­xır.- Çi­çək pən­cə­rə­dən çə­kil­di.

Sol­tan dö­nüb Nəs­ri­nə əl yel­lə­di - a..­.a.., Nəs­rin ba­cı, o, har­dan bil­di ki, sən ona ba­xır­san. Elə bil sə­ni gö­rür­müş.

- Gö­rür, Çi­çək. De­yi­rəm da...

- Bur­da nə var ki. Ba­xı­şı­nı hiss elə­yib. Mə­həb­bət­dən­di da... Ay qız, onun ye­ri­nə kim ol­sa ha­va­la­nar­dı.

- De­yi­rəm bəl­kə Cə­fə­rə gös­tə­rək.

- On­da da de­din. Nə ad­la apa­raq? İşi da­ha da çə­ti­nə sa­la­rıq.

- Bəl­kə sən ge­dib məs­lə­hət­lə­şə­sən.

- Cef­lə?

- Hə?

- De­məz ki, Nəs­rin, Sol­tan özü ni­yə gəl­mə­yib.

- De­məz. Ba­şı­mı­za gə­lə­ni bi­lir. Ya­sa da gəl­miş­di. Sol­ta­nı ora apar­ma­ğa bə­ha­nə tap­sın.

- Bəl­kə mən Qa­san­çi­kə de­yim.

- Yox, yox, ərin bil­mə­sin. Ağ­zın­dan söz qa­çı­rar, ki­şi bia­bır olar. Ümu­miy­yət­lə, bu mə­nim tə­şəb­bü­süm ol­ma­sın. Cə­fə­rə de ki, bir yol fi­kir­ləş­sin, tap­sın.

Sol­tan dö­nüb pən­cə­rə­dən ba­xan Nəs­ri­nə əl yel­lə­yən­dən son­ra ürə­yin­də da­nış­ma­ğı qə­ra­ra al­dı; dü­şün­dü.

- Düz de­yir­sən, dil da­nı­şan­da baş, əl ona fik­ri izah et­mək üçün kö­mək­çi olur. On­da da adam kə­nar­dan özü ilə da­nı­şan də­li ki­mi gö­rü­nür.

- Ay ma­şal­lah, öy­rən­din. İn­san­lar ha­mı­sı ürə­yin­də da­nı­şır. Ha­mı ona eh­ti­yac du­yur. Söz ha­lı­nı al­ma­mış fi­kir bə­şə­ri dil­dir. Ən doğ­ru fi­kir­di. Ru­hun di­li­di. Hə­min fi­kir gə­lib bo­ğaz­da sə­sə, dil­də, do­daq­da sö­zə dö­nən­də bir xal­qın di­li­nə dö­nür. Fi­kir içə­ri­də çox tə­miz və sə­mi­mi olur. Bo­ğa­za, di­lə, do­da­ğa gə­lin­cə hə­ya­ta ya­xın­la­şır. Fik­rin hə­yat­la uz­laş­ma­dı­ğı­nı gö­rüb dil-do­daq ru­hun dü­şün­dü­yü­nü bə­də­nin, ba­şın xey­ri­nə re­dak­tə edir, bə­zən isə bə­də­ni, ba­şı sa­la­mat ol­sun de­yə, fik­rin tər­si­ni sö­zə çe­vi­rib de­yir.

- Ni­yə axı bir şe­yi fi­kir­lə­şə­sən, baş­qa şe­yi de­yə­sən?

- Cə­miy­yət­də ha­mı, elə sən özün də be­lə da­nı­şır­dın.

- İn­di yox!

- Əl­bət ki, in­di iti­rə­cə­yin şey qal­ma­yıb. Qa­lan­lar da hə­lə­lik sə­nə əhə­miy­yət­siz gö­rü­nür.

- Ni­yə, Nəs­rin var!

- Nəs­ri­ni sən sev­mə­mi­sən axı.

- Sev­mi­şəm.

- Yox, sən ra­hat­lı­ğı sev­mi­sən. Nəs­rin ra­hat qa­dın­dı. Evi də ra­hat­dı, ata­sı, ana­sı da ra­hat idi... zə­ma­nən də ra­hat idi, iş ye­rin də, və­zi­fən də. Oğ­lun var­dı, ba­lan, ca­nın. On­la­ra gö­rə ağ­zın­da fi­kir­lə­ri­ni də­yiş­di­rib da­nı­şır­dın. Sap qı­rıl­dı, yu­xa­rı­da sa­da­la­dı­ğın mir­va­ri­lər da­ğıl­dı. Bun­dan son­ra da dü­şün­dü­yü­nü de­mə­sən, sə­nin ru­hun bu bə­də­nin­dən azad olan­da da­ha ağır cə­za ola­caq. Bəl­kə ru­hu­na fil bə­də­ni yük­lə­yə­cək­lər. Sən fi­li də da­şı­ya­caq­san, üs­tün­də­ki yü­kü də. Sus, gə­lir.

- Kim gə­lir?

- Nəs­rin.

Nəs­rin ar­xa­dan ona ya­na­şıb əl­lə­ri­ni onun çi­yin­lə­ri­nə  qoy­du.

- Tək ni­yə otur­mu­san bur­da? So­yuq olar. Ge­dək evə.

- Bu boy­da bi­na­da bir adam yox­du ki, gə­lə otu­rub söh­bət elə­yə­sən.

- On­la­rı qı­na­ma, ay Sol­tan. Ba­şı­mı­za gə­lə­ni ha­mı bi­lir. Ya­nı­na gə­lib sə­nə nə de­sin­lər?! Sən özü­nü on­la­rın ye­ri­nə qoy. Çö­lə çıx­maq is­tə­yə­ni də sə­ni gö­rüb çıx­mır. Sə­nə han­sı söz­nən tə­səl­li ver­mək olar?

- Haq­lı­san, Nəs­rin, haq­lı­san. Ge­dək evə. - "Ge­dək evə" sö­zü köl­gə­si­zə aid idi.

Sol­tan müəl­lim in­di pən­cə­rə­nin qa­ba­ğın­da da­ya­nıb hə­yə­tə ba­xır­dı. Bir az əv­vəl otur­du­ğu yer­də bir dəs­tə hə­yət ada­mı yı­ğış­mış­dı. Ki­mi nərd oy­na­yır­dı, ki­mi də do­mi­no. De­yib-gü­lür­dü­lər.

Sol­tan dü­şün­dü ki, "hə də...bur­dan ba­xıb, gö­rüb ət­raf­da ins-cins yox­du, am­ma mən da­nı­şı­ram. Ya­zıq Nəs­rin. Ağ­lı­na nə de­sən gə­lər.“ Ya­nın­da köl­gə­si­zi gör­dü.

- Düz fi­kir­lə­şir­sən - bu­nu köl­gə­siz de­di - ça­ğır söh­bət elə.

- De­yə­rəm ki, qorx­ma, elə şey yox­du.

- Yox, elə de­sən da­ha da çox şüb­hə­lə­nər. De ki, be­lə şey­lər olan şey­di. İn­san hə­mi­şə dü­şü­nür. Yə­ni öz-özüy­lə da­nı­şır, ürə­yin­də da­nı­şır. Bə­zən yu­xu­da da­nı­şan ki­mi sə­si bərk­dən çı­xır. Xü­su­si­lə be­lə gər­gin vaxt­lar­da. Olan şey­di. Am­ma ke­çib ge­də­cək. De ki, mən­də də olur, bə­zən sən­də də olur.

- On­da ol­mur axı. Gör­mə­mi­şəm.

- İn­san­la­rın ha­mı­sı öz-özü ilə da­nı­şır, ina­na­caq.

- Nəs­rin!

- Hay can!

- Xe­yir ola, ar­vad. Mə­nə "can" de­yir­sən.

- Sə­nə de­mi­rəm ey...Sə­sin Qis­mə­tin sə­si­nə ox­şa­yır. Sə­si eşi­dən ki­mi ix­ti­yar­sız can sö­zü di­lim­dən çı­xır.

- De­dim, be­lə can de­mək­də bəl­kə kön­lün­dən baş­qa...

Nəs­rin gə­lib ona ya­na­şır. Sö­zü­nü kə­sir:

- Düz de­yib­lər, ki­şi­lə­rin bey­nin­də an­caq o mə­sə­lə­di. Gör nə de­yir, özü də bu gün­də.

- Ay qız, za­ra­fat elə­dim. De­yi­rəm ürək­dən ürə­yə yol var ey...ba­yaq otur­mu­şam hə­yət­də, xə­ya­lım­da sən­nən da­nı­şır­dım, dö­nüb pən­cə­rə­yə bax­dım, gör­düm or­da­san. Gö­rü­nür, bio­tok­lar mə­sə­lə­si doğ­ru­du.

- Dü­zü, Sol­tan, sən dö­nüb ba­xan­da mən də çaş­dım. Elə bil mə­ni gö­rür­sən­miş. Ba­xan ki­mi əl elə­din.

- Mən­də elə şey­lər olur, da­ha doğ­ru­su, lap uşaq vaxt­la­rım­da olar­dı. Ye­ri­yən ada­mın yı­xı­la­ca­ğı­nı bir an əv­vəl gö­rür­düm, bir an son­ra hə­min adam elə mə­nim gör­dü­yüm ki­mi yı­xı­lır­dı.

- Sol­tan, sən bu­nu do­ğru­dan de­yir­sən? Yox­sa za­ra­fat­dı?

- Nə za­ra­fat. Lap ba­la­ca olar­dım. Yə­ni üç ya­şım olar­mış. Ana­mın qu­ca­ğın­da ol­mu­şam. Gö­rü­rəm ana­mın göz­lə­rin­dən qan axır. Bar­maq­la­rım­la göz ya­şı əvə­zi­nə axan qa­nı si­li­rəm, ye­nə axır. Gö­zü­nü sil, ağ­la­ma. Son­ra bil­dim ki, o vaxt­lar atam rəh­mə­tə ge­dib­miş. Fi­kir­ləş­dim, anam için­də qan ağ­la­yır­mış.

- Bu dəh­şət­di ki, sən bu­nu mə­nə heç da­nış­ma­mı­san.

- Hə, elə hə­min vaxt­da sər­çə boy­da quş­lar gö­rür­düm. Hər tə­rəf­də dörd qa­na­dı var­dı, hər qa­na­dı bir rəng­də. Ara­dan əl­li al­tı il ke­çib, hə­lə də gö­züm o quş­la­rı ax­ta­rır.

- Ay Sol­tan, bəl­kə bun­la­rı sən yu­xu­da-zad­da gör­mü­sən?

- Yox, ara­da elə mən də şüb­hə­lən­miş­dim. İns­ti­tu­ta da­xil olan ili kənd­də idim, ci­ci­mə de­dim: "ya­dım­da­dı, qu­ca­ğın­da idim, gö­zün­dən qan axır­dı". Əv­vəl boy­nu­na al­ma­dı, son­ra de­di hə... qız­dır­man var­dı. Ağ­la­yır­dın ki, göz­lə­ri­ni sil, qan axır. Atan tə­zə rəh­mə­tə get­miş­di- de­di. On­da bil­dim ki, bun­lar ha­mı­sı olub. Olub, ke­çib ge­dib. Yo­rul­mu­şam, ge­dim bir az uza­nım.

Sol­tan ya­taq ota­ğı­na ke­çən ki­mi Nəs­rin özü­nü te­le­fo­na ye­tir­di. Nöm­rə­ni yığ­dı. Mət­bə­xə keç­di.

- Alo...Çi­çi. Sol­tan mə­nə elə şey­lər da­nış­dı, tük­lə­rim biz-biz ol­du. Yox, uşaq vax­tın­dan. Te­le­fon söh­bə­ti de­yil. Bun­la­rı da Cə­fə­rin bil­mə­yi­nin xey­ri olar. Gəl, am­ma zən­gi bas­ma, qa­pı­nı açıq qo­yu­ram. Yat­ma­ğa ke­çib, oyat­ma­yaq. Gəl elə in­di...

Nəs­rin­gi­lin ya­şa­dı­ğı bi­na Ba­kı­da so­vet döv­rün­də ti­ki­lən ən gö­zəl ya­şa­yış bi­na­sı idi. Sa­hil­də bü­tün otaq­la­rı də­ni­zə ba­xır­dı. Əl­bət ki, in­di­ki bi­na­lar da­ha gö­zəl, da­ha ge­niş ti­ki­lir. Unut­ma­yın ki, o bi­na əl­li il bun­dan əv­vəl ti­ki­lib. Hə­sən o döv­rün ən məş­hur neft mü­hən­di­si­nin oğ­lu idi. Ki­şi­nin bir qı­zı, bir oğ­lu var­dı. Qız bir id­man­çı rus oğ­la­na vu­rul­muş­du. Ata­sı ra­zı­lıq ver­mir­di. Oğ­lan üz­gü­çü­lük üz­rə res­pub­li­ka çem­pio­nu, SSRİ üz­rə ya­rış­da gü­müş me­dal al­mış­dı. Le­ninq­rad yığ­ma­sı ilə da­nı­şıb ora kö­çür­dü. Son gü­nə­cən hər şe­yi xəl­vət gör­müş­dü. Oğ­lan Hə­sən­lə dost­luq edir­di, köç­mə­yə iki gün qal­mış Nər­gi­zə de­di ki, qoy Qa­san­çi­kə de­yim bil­sin ki, sə­ni də apa­rı­ram. Nər­giz qə­ti eti­raz et­di:

- Nə da­nı­şır­san, ol­maz! Qar­daş mə­nim­di, ta­nı­yı­ram ağ­zın­da söz qa­lan de­yil. Bir saat­dan son­ra pa­pa­mın ovu­cun­da ola­caq. Va­len­tin, bax ha...De­sən, əli­ni mən­dən üz.

İ­ki gün­dən son­ra yo­xa çıx­dı­lar.

Bir həf­tə son­ra Şah­su­var Mər­dan­lı te­leq­ram al­dı. Ata, biz Va­len­tin­lə ev­lən­mi­şik, xoş­bəx­tik, ni­ga­ran qal­ma­yın. Ax­tar­ma­yın.

Qız yo­xa çı­xan­dan, on­suz da xəs­tə­hal olan Sə­nəm xa­nım ya­ta­ğa düş­müş­dü. Şah­su­var te­leq­ra­mı gə­ti­rib Sə­nə­min ya­nın­da sto­lun üs­tü­nə çırp­dı.

- Bu da sə­nin tər­bi­yə ver­di­yin qız. Pa­pa­ğı­nı şök qoy. Aşı­ğın al­çı gə­lib. Ar­vad qey­rə­tin mü­ba­rək.

Sə­nəm xa­nım ay ya­rım­dan son­ra rəh­mə­tə get­di. Ya­lan­çı de­yən­lər ol­sun, gu­ya Sə­nə­min ölü­mü­nə əsas sə­bəb bu ha­di­sə olub. De­yi­lə­nə gö­rə, ar­vad əri ilə kü­sü­lü ölüb. De­yir­lər də...

Am­ma bir şey də­qiq­dir ki, Şah­su­var qə­zəb­lə­nib bö­yük və­zi­fə­də olan ix­ti­yar sa­hi­bi bir dos­tu­nun ya­nı­na ge­dib. On­la­rı tap­dı­rıb gə­tirt­mə­yi xa­hiş edib. Dos­tu onu diq­qət­lə din­lə­yib:

- Sən bu­nu baş­qa ada­ma de­mə­mi­sən ki?

- Yox.

- Otur. Yax­şı ki, de­mə­mi­sən.

- Müm­kün de­yil? - Şah­su­var elə bil yu­xu­dan ayıl­dı:

- Sən bi­lir­sən ki, mən bu və­zi­fə­dən baş­qa ay­rı bir ida­rə­dən də ma­aş alı­ram.

- Təx­mi­nən...

- Bil­mir­sən­sə, bil!

- Sə­nin ağ­zın de­yə­ni qu­la­ğın eşi­din­cə, ne­çə yer­də eşi­dir­lər -o, bir əli ilə ta­va­nı, dö­şə­mə­ni, sto­lu, stul­la­rı gös­tər­di.

- Qa­çır­dıb ey qı­zı.

- Qız sə­nə ya­zıb ki, xoş­bəx­tik. Şüb­hə­siz, sən oğ­la­nın rus ol­du­ğu­na eti­raz et­mir­sən. Rus bi­zim bö­yük qar­da­şı­mız­dır. Müəl­li­fin adı­nı de­mi­yə­cəm. Bir şai­rin "a­ta­lar sö­zü" ki­mi səs­lən­miş iki mis­ra­sı var:

Ki­min ar­va­dı rus­du

­O­nun işi dü­rüst­dü - eşit­mi­sən?

- Hə, eşit­mi­şəm.

- Sən bu söh­bə­ti elə­mə­mi­sən. Mən də eşit­mə­mi­şəm.

- Yə­ni heç bir...

Dos­tu qəs­dən onun sö­zü­nü tə­ləm-tə­lə­sik kəs­di:

- Şah­su­var, sə­ni təb­rik edi­rəm, xoş­bəxt ol­sun­lar. Sə­məd Vur­ğun gö­zəl de­yib:

Dağ ol­san da da­ğa ar­xa­lan­ma­san,

Di­dər sə­ni tor­paq ki­mi kü­lək­lər.

Sən bö­yük bir xalq­la qo­hum ol­mu­san.

Sə­nəm­dən bir-iki ay son­ra da ki­şi rəh­mə­tə get­di. Gü­na­hı de­yən­lə­rin boy­nu­na, gu­ya ki­şi­ni o dərd içə­ri­dən ye­yib öl­dü­rüb. Qor­xu­sun­dan heç xəs­tə­lik­dən də şi­ka­yət elə­mə­miş­di. Bir ge­cə ya­tıb sə­hər oyan­ma­mış­dı. Kim bi­lir, yu­xu­da nə gö­rüb ürə­yi döz­mə­yib. Dər­di­ni də, sir­ri­ni də özü ilə apa­rıb o dün­ya­ya. Bu qo­hum­lu­ğun key­fi­ni Qa­san­çik­lə Çi­çi çə­kir­di. Hər yay on beş gün, bə­zən bir ay ge­dib qa­lır­lar Le­ninq­rad­da, in­di­ki Sankt-Pe­ter­burq­da. Ax­şam­dan bə­ri Çi­çək xa­nım evə-eşi­yə sığ­mır­dı. Ürə­yi­ni söz de­şir, Hə­sə­nə de­mə­yə qor­xur. Nəs­rin xa­nı­ma söz ve­rib. Hə­sən də hiss elə­yib ki, Çi­çək­də söz var. Ac­lı­ğı ya­dın­dan çı­xıb. Hə­sə­nə çö­rək, su ver­mə, xə­bər ver, xoş­bəxt ola­caq.

- Çi­çi, sən bi­lir­sən ki, mən ağız­dan möh­kə­məm.

- A..­.a..­.a, bi­li­rəm, bi­li­rəm, elə ona gö­rə de­mi­rəm da...

- Sa­ta­şır­san mə­nə?

- Yox, ni­yə, de­yir­lər har­da­sa bir oğ­lun var, gör in­di­yə ki­mi bir də­fə ağ­zın­dan qa­çır­mı­san? - de­di.

- Çi­çi, kim de­yir, ya­lan de­yir, bi­lir­lər uşa­ğı­mız ol­mur, uy­du­rur­lar da...

- De­sin­lər, heç ve­ci­mə de­yil. Qa­san­çik, ka­sıb doğ­ma ana­dan, var­lı ögey ana şi­rin olur. Qoy bir az bö­yü­sün, bir ma­şın alıb ve­rə­rəm, ola­ram "Çi­çi ma­ma" - Bu ye­ri­ni ürə­yin­də dü­şün­dü. O da Qis­mət ki­mi çır­par özü­nü qa­ya­ya, olar "pu­çu ba­la" -dü­şün­dü. Hə­sə­nə ba­xıb gü­lüm­sün­dü.

- Val­lah, Çi­çi, gö­zəl ol­du­ğun qə­dər də ağıl­lı­san. Heç sul­tan­la­ra da be­lə gö­zəl qis­mət ol­mur.

- Sul­tan de­mə, elə bi­lər­lər qon­şu Sul­tan­dan da­nı­şır­san.

- Hə, nə ol­du. De, sən­də söz var. Sol­tan ha...Ka­sıb iti­nin adı­nı Gü­müş qo­yar. Ağ­zı­na gə­lə­ni ya­zıb olub elm­lər dok­to­ru.

-İn­sa­fın ol­sun, de­yə bil­mə­rəm için­də nə var, hər nə ya­zıb, özü ya­zıb. Adam var onun üçün ya­zı­lan dok­tor­luq işi­ni oxu­ma­yıb, aka­de­mik olub.

- Çi­çi, bəl­kə bir adam ta­paq, mə­nə də bir dok­tor­luq yaz­sın. Pu­lu­nu ve­rə­rəm.

- Nə­yi­nə la­zım­dı. Sə­nət­kar­san. Tor­pa­ğı iy­lə­yən­də nef­tin har­da, nə qə­dər ol­du­ğu­nu bi­lir­sən.

- Nə bi­lim. İn­di öl­kə­nin pu­lu ar­tır. Bir az­dan öl­kə­yə ağıl­lı adam­lar, alim­lər də la­zım olar.

- A ki­şi, pu­lun var, gə­tir xərc­lə­yək. Biz o vax­tı gör­mə­rik.

- Çi­çi, maz­gi­mi xa­rab elə­mə, de gö­rüm bun­lar­da nə var, nə olub?

Çi­çək sə­si­ni pı­çıl­tı­ya qə­dər en­dir­di:

- Sol­tan qə­deş xə­rəb­li­yib.

- Ney­lə­yir ki...

- Din­mir, da­nış­mır, xəl­və­tə dü­şən ki­mi baş­la­yır öz-özü ilə da­nış­ma­ğa.

- Hı...nə bil­miş­din. Ki­şi­nin o boy­da oğ­lu dü­nən var­dı, bu gün yox­du. Ağır iş­di. Ke­çər.

- Yox ey...Bun­da əv­vəl­lər də de­yir be­lə şey­lər olub.

- Onu kim de­yir?

- Nəs­rin.

- Nəs­rin bil­lə-bi­lə ona ərə ge­dib.

- Yox, Nəs­rin də tə­zə bi­lib. Özü da­nı­şıb.

- Hə­ki­mə apar­maq la­zım­dı.

- Gə­rək baş­qa bir bə­ha­nə ta­paq. Yox­sa gəl sə­ni apa­raq psi­xiat­ra gös­tə­rək de­sək, sağ­lam adam də­li olar. Özü də bu və­ziy­yət­də.

- Çi­çi, mə­ni bu işə qat­ma. On­suz da mən­dən xo­şu gəl­mir. Al­lah bi­lir nə fi­kir­lə­şər.

- Yox, Nəs­rin xa­hiş edib ki, mən ge­dim Cef­ri ilə məs­lə­hət­lə­şim.

- Vot ti­be na!!! Yax­şı bə­ha­nə tap­mı­san Cə­fə­rin ya­nı­na get­mə­yə.

- Ha-ha-ha - gü­lüb Hə­sə­ni qu­caq­la­yır, - Qa­san­çik, mə­ni qıs­qa­nır­san?

- Da ne­et! Əşi, bu Cə­fər nə be­lə ma­tah olub. Ca­maa­tın əl­li fai­zi də­li­di, iyir­mi beş fai­zi də özü­nü də­li­li­yə vu­rub, nö­şün ki, sər­fə­li­di. Bü­tün öl­kə qa­lan o iyir­mi beş fa­iz ağıl­lı­nın çiy­nin­də ge­dir.

- Aaa... Sən nə da­nı­şır­san!

- Ca­nın üçün, Çi­çi, Cə­fər bu gün özü­nü pre­zi­dent­li­yə na­mi­zəd ver­sə, ke­çər və bu öl­kə­də də­li­xa­na qa­nun­la­rı­nı hə­ya­ta ke­çi­rər. Xoş­bəxt­lik­dən, Cə­fər mil­lət na­mi­nə gül ki­mi də­li­xa­na azad­lı­ğı­nı, pre­zi­dent əsa­rə­ti­nə də­yiş­məz.

- Vay, vay, in­di tap­dım sə­ni za­va­dit elə­mə­yin yo­lu­nu. Qıs­qanc­lı­ğın­dan mil­lə­ti də­li elə­din, Cef­ri­ni pre­zi­dent. Bu öl­kə­də iki­cə ağıl­lı qal­dı, bi­ri sən, bi­ri də mən.

- Yox, üç, bi­ri də Nəs­rin.

- Aha sö­zə gə­lir­sən, ma­la­des.

Nəs­rin xa­hiş elə­di ki, sə­nə de­mə­yim, ağ­zı bo­şun bi­ri­sən. Qon­şu­yuq, rə­fi­qə­yik...

- Ağ­zı boş ha. Ola­ram da. Məc­lis­də otu­ran­da onun əri­nin əvə­zi­nə də, öz əvə­zi­mə də da­nı­şı­ram. Olu­ram ağ­zı boş. Cef­ri, Cef­ri, bu Cə­fər nə vaxt­dan Cef­ri olub.

- Əşi, ney­ni­yək, sən özün də onu gö­rən­də març-març öpü­şür­sən.

- Tfu, ney­nim ey, gə­lir ada­mın üs­tü­nə... ney­nim. Vot ti­be na...

Ge­cə­nin bir alə­min­də Sol­ta­nın ayı­lıb ya­taq­da otur­du­ğu­nu Nəs­rin hiss elə­di. Qəs­dən qı­mıl­dan­ma­dı. Sol­tan da otur­du­ğu yer­də qal­mış­dı.

- Çox qa­ran­lıq­dı -Sol­tan pı­çıl­da­dı.

- Ge­cə­di da, elə çox qa­ran­lıq da de­yil - Nəs­rin ye­rin­dən qal­xıb sto­lüs­tü lam­pa­nı yan­dır­dı. Sol­ta­na bax­dı, hey­rət­lən­di. Sol­tan gö­zü­yu­mu­lu otur­muş­du -gö­zü­nü yu­mub otur­mu­san, özün də de­yir­sən qa­ran­lıq­dı.

- Hə? - Sol­tan göz­lə­ri­ni aç­dı - doğ­ru­dan ey ...de­yi­rəm axı. Həm işıq­dı, həm də qa­ran­lıq. Çar­pa­yı­dan dü­şə bil­mir­dim.

Nəs­ri­nin ca­nın­dan üşüt­mə keç­di.

- Bis­mil­lah - de­di.

- Nə olub, Nəs­rin? Sə­ni yu­xu­dan elə­dim?

- Yox, yox. Nə la­zım­dı, nə gə­ti­rim sə­nə.

- Heç nə. Özüm ge­di­rəm. Sən yat.

- Yox, mən də gə­li­rəm.

- Sən ra­hat yat. Bəl­kə mən elə Qis­mə­tin ye­rin­də yat­dım. Sən din­cəl.

Nəs­rin is­tə­di eti­raz et­sin, elə hə­min an Sol­ta­nın baş­qa otaq­da yat­ma­sı­nın ürə­yin­cə ol­du­ğu­nu duy­du.

- Nə de­yi­rəm, ya­tır­san - yat.

Az son­ra Sol­ta­nın qon­şu otaq­dan pı­çıl­tı­lı sə­si­ni eşit­di.

- Sa­la­mə­ley­küm.

Nəs­rin əl­lə­ri­ni gö­yə qal­dı­rıb, ürə­yin­də dua et­di:

- Al­la­hım, sən bi­zi el gü­lün­cü elə­mə. Ağ­lı­mı­zı alıb bi­zi  dil­lə­rə sal­ma, Al­la­hım.

Nəs­ri­nin gö­zü­nə yu­xu get­mə­di, qor­xur­du, am­ma on­dan da­ha güc­lü bir hiss, ma­raq maq­nit ki­mi onu Qis­mə­tin ota­ğı­na çə­kir­di. Sol­tan ora­da ney­lə­yir? Ya­tıb­mı? Yox, ya­tır­dı­sa elə bur­da ya­tar­dı. Çar­pa­yı­sın­dan en­di. Səs sal­ma­sın de­yə şə­təl də gey­mə­di. Ayaq­ya­lın, bar­maq­la­rı­nın ucun­da, ba­le­ri­na ki­mi səs­siz-sə­mir­siz ge­dir­di. Əs­lin­də, get­mək is­tə­mir­di, onu ma­raq, hə­yə­can ov­cun­da apa­rır­dı. Elə bil ayaq­la­rı dö­şə­mə­yə to­xun­mur­du. Qa­pı az­ca ara­lı qal­mış­dı. İçə­ri ay­dın gö­rü­nür­dü. Sol­tan çar­pa­yı­da bar­daş qu­rub otur­muş­du. Göz­lə­ri­ni ota­ğın kün­cü­nə zil­lə­miş­di. Elə bil ki­mi­sə ma­raq­la din­lə­yir­di. İçə­ri­ni da­ha yax­şı gör­sün de­yə qa­pı­nı bir az da ara­la­dı. Hə­mi­şə­ki boş otaq­dı. Sol­tan­la söh­bət elə­yən köl­gə­siz ona Nəs­ri­nin qa­pı­nın ara­sın­dan bax­dı­ğı­nı de­di. Sol­tan üzü­nü dön­dər­mə­dən:

- Gəl içə­ri, gəl, Nəs­rin - ürə­yin­dən keç­di ki, bu­ra­da köl­gə­siz­lər ya­şa­dı­ğı­nı, on­la­rı gör­dü­yü­nü Nəs­ri­nə de­sin - Gəl otur bur­da...

- De­mə! Qor­xa­caq, döz­məz, ürə­yi da­ya­na bi­lər - köl­gə­siz de­di.

Sol­tan sö­zü də­yiş­di:

- Gəl, bur­da Qis­mə­tin ət­ri qa­lıb, ha­va­sı qa­lıb. Ha­vam ça­tış­ma­yan­da bu­ra mə­nə kö­mək eli­yir, dər­man ki­mi kö­mək eli­yir.

Nəs­rin gə­lib onun boy­nu­nu qu­caq­la­dı. Son­ra bir əli ilə oğ­lu­nun yat­dı­ğı ye­ri, çar­pa­yı­nı sı­ğal­la­dı. Az qa­la de­yə­cək­di ki, "u­şa­ğa ma­ne ol­ma, qoy yat­sın", özü­nü yı­ğış­dır­dı. Sol­ta­nın qo­lu­na gi­rib çar­pa­yı­dan en­dir­di.

- Gəl, gəl ge­dək ye­ri­mi­zə. Al­lah bi­zə dö­züm, səbr ver­sin. Al­lah ru­hu­mu­za dinc­lik, gö­zü­mü­zə yu­xu ver­sin. Ge­dək, Sol­tan.

- Özü­nü ələ al, bi­zim bu­ra­da ol­du­ğu­muz­dan Nəs­ri­ni şüb­hə­lən­dir­mə. Qor­xu­dan ev­dən qa­ça bi­lər, ha­va­la­nar. - Bun­la­rı köl­gə­siz de­yir­di, am­ma tam əmin de­yil­di, bu için­də eşit­di­yi özü­nün ürə­yin­də dü­şün­dü­yü­dü, yox­sa köl­gə­si­zin ona de­dik­lə­ri­di.

- Ge­dək, ay Nəs­rin, ge­dək. De­yə­sən mən sə­nə lap zülm eli­yi­rəm.

- Ni­yə elə de­yir­sən? Al­lah elə­mə­sin, ay Sol­tan, sən­siz bir gü­nüm ol­ma­sın, Sol­ta­nım mə­nim.

Çi­çək zəng edib və­də al­dı. Cə­fər­lə gö­rüş­dü. Son­ra bü­tün gü­nü o gö­rü­şün tə­si­ri al­tın­da bu­lud­la­rın üs­tün­də uç­du. Cə­fə­rin Çi­çə­yə de­di­yi komp­li­ment­lər­də söz­lə­rin pa­rıl­tı­sı göz qa­maş­dı­rır­dı. Elə cüm­lə­lər qu­rur­du, elə bə­la­ğət­li söz­lər de­yir­di, heç bir qa­dın ürə­yi ona bi­ga­nə qa­la bil­məz­di. O da ola ye­ri­şi kə­pə­nək uçu­şu ki­mi rəqs edən Çi­çək ola. Çi­çə­yi də­li­xa­na­nın se­çi­lən-sa­yı­lan qa­dın­la­rı­nın pa­la­ta­sı­na apar­dı. Çi­çək xa­nı­mı Şah İs­ma­yıl Xə­tai nəs­lin­dən qal­mış ye­ga­nə nü­ma­yən­də ki­mi təq­dim et­di. Za­də­gan də­li xa­nım­lar­dan bir ne­çə­si şah­za­də Çi­çək xa­nı­mın əli­ni öpüb xoş­bəxt ol­du. O gün, o saat­lar­da Çi­çək xa­nım da on­lar­dan da­ha çox xoş­bəxt idi. Söh­bə­tə baş­la­dı­lar. Nəs­ri­nə gö­rə hər iki­si də xey­li kə­dər­lən­di.

- Çi­çi, Qa­san­çik ney­lə­yir?

- Qa­san­çi­ki ta­nı­mır­san, Cef, ye­rin al­tın­da da, üs­tün­də də, hər yer­də olur - ev­dən baş­qa.

- Eh, bu ki­şi­lər. Heç bir ki­şi öz xa­nı­mı ki­mi bir xə­zi­nə­nin qəd­ri­ni-qiy­mə­ti­ni bil­mir. Ha­ra get­sə sə­nin aya­ğı­na gə­lə­cək, Çi­çi.

- Elə­dir, ha­ra ge­də bi­lər, ipi əlim­də­dir.

- Nəs­rin xa­nım yə­qin ki, sar­sı­lıb - Cə­fər mət­lə­bə keç­di.

- Əl­bət ki, sar­sı­lıb.

- Ya­sa get­miş­dim. Onu gö­rə bil­mə­dim. Sol­ta­na tə­səl­li ver­dim, əli­miz­dən nə gə­lir.

- Al­lah səbr ver­sin on­la­ra, ağır dərd­di. Bir olub be­lə olun­ca, mə­nim ki­mi heç ol­ma­ma­ğı yax­şı­dı.

- Sə­nin olar, in­şal­lah. Rəh­mət­lik Xə­li­lin ne­çə il­lər son­ra uşaq­la­rı ol­du.

- Ya qis­mət. Hə, Qis­mət de­miş, mən elə Sol­ta­na gö­rə gəl­mi­şəm.

O­lan­la­rı Cə­fə­rə da­nış­dı.

Cə­fər Sol­ta­nı gə­tir­mək üçün bə­ha­nə­ni elə hə­min an tap­dı.

- Çi­çi, siz de­yin ki, Nəs­rin bu boy­da stress ke­çi­rib, sar­sı­lıb. Srıv ola bi­lər. Hə­ki­mə apar­maq, bir məş­hur psi­xia­tr­dan məs­lə­hət al­maq la­zım­dır. Əl­bət ki, onu Sol­tan gə­tir­mə­li­dir. Məş­hur psi­xia­trı har­dan ala­caq, əl­bət ki, mə­nim ya­nı­ma gə­ti­rə­cək. Mən adam­la­rı so­yun­du­rub bax­mı­ram ki. Söh­bət za­ma­nı gö­rə­cə­yəm nə var, nə yox. Gəl­sin­lər.

Hə­sən də boş qal­ma­mış­dı. Bu vaxt ər­zin­də Sol­ta­nın xəs­tə­li­yi­ni bü­tün ins­ti­tu­ta, bü­tün aka­de­mi­ya­ya çat­dır­dı. De­di gün­bə­gün xəs­tə­li­yi ar­tır, aq­res­siv­lə­şir. Ge­cə­lər yat­mır, öz-özü­nə da­nı­şır.

Sol­tan ev­də da­rı­xıb aşa­ğı en­di. İs­tə­di də­niz­kə­na­rı par­ka keç­sin. Ma­şın­la­rın sıx və sü­rət­li hə­rə­kə­ti gö­zü­nü qor­xut­du. Yo­lun o üzü­nə keç­mək ona ağır bir iş ki­mi gö­rün­dü. "Bəl­kə da­ğüs­tü par­ka ge­dən fün­kul­yo­ra mi­nim. Şə­hid­lər Xi­ya­ba­nı­na qal­xım?! Ye­nə mə­zar­lar" - dü­şün­dü. Bu vaxt ya­nın­da tak­si da­yan­dı:

- Da­yı, tak­si la­zım­dı?

Sol­tan elə bil yu­xu­dan ayıl­dı:

- Hə, ba­la -tak­si­yə otur­du.

- Da­yı, ha­ra ge­dək?

- Aka­de­mi­ya­ya -ma­şın get­dik­cə Sol­tan şə­hə­rə har­dan­sa tə­zə gəl­miş adam ki­mi ba­xır­dı. Bağ­la­rın, ev­lə­rin ək­sə­riy­yə­ti ha­sa­ra alın­mış­dı, tə­mir olu­nur­du. Ye­ni göy­də­lən­lər ti­ki­lir­di. Kü­çə­lə­ri bir yan­dan ti­kir­lər, bir yan­dan sö­kür­lər. "İn­di­yə ki­mi ha­ra­day­mış, bu qə­dər iş tö­kü­lüb qa­lıb­mış. - Özü də ürə­yin­də özü­nə ca­vab ver­di. - İn­di­yə ki­mi ba­şı­mız açıl­dı ki. İm­pe­ri­ya da­ğıl­dı, Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­si, xa­os, son­ra Qis­mə­tim get­di. Bu­ra bax, köl­gə­siz, mə­nim içim­də da­nı­şan sən­sən, yox­sa mə­nəm? Yox, mə­nəm, sən ol­san, sə­ni gö­rər­dim.”

- Da­yı, aka­de­mi­ya­dı.

- Hə, dü­şüm - pul çı­xart­dı - sağ ol, ba­la.

- Göz­lə­yim, da­yı?

- Yox get, sağ ol.

A­ka­de­mi­ya­nın ba­ğı­na gi­rən ki­mi gö­rən­lər ona ya­naş­dı; ma­raq­la, təəc­cüb­lə:

- A ki­şi, xoş gör­dük.

- Pro­fes­sor, siz­dən nə yax­şı.

- Sol­tan bəy, əy­ləş bir nə­fə­si­ni dər.

- Tak­si­dən elə in­di düş­mü­şəm. Yor­ğun de­yi­ləm.

- Bir əy­ləş gö­rək, son qə­min ol­sun. Eşit­dik bir az na­saz­la­mı­san.

- Yün­gül­va­rı.

- Za­ra­fat­dı, o boy­da fa­ciə­dir?!

- Ca­nım, nə zəh­mət çə­kib gəl­mi­siz. Toz-tor­paq için­də­yik. Tə­mir eli­yir­lər. Sağ ol­sun Pre­zi­dent, bö­yük pul ayı­rıb, hər şey də­yi­şə­cək.

- Ne­cə yə­ni hər şey?

- Hər şey kom­pü­ter­lər, stol, stul­lar, çıl-çı­raq­lar. Aləm ola­caq.

Sol­tan müəl­li­min aka­de­mi­ya­ya gəl­mə xə­bə­ri ar­tıq bü­tün mər­tə­bə­lə­ri gəz­miş­di, ka­bi­net­lə­rin qa­pı­la­rı­nı döy­müş­dü. Dəh­liz­də­ki qey­bət­lə­rin ara­sı­na gir­miş­di. Sol­tan da adam­la­rın ona bö­yük ma­raq gös­tər­mə­sin­dən əv­vəl xoş­hal ol­sa da, ma­ra­ğın həd­dən ar­tıq ol­ma­sın­dan alın­dı. İns­ti­tu­tun di­rek­to­ru dü­şüb hə­yət­də onu qu­caq­la­mış­dı:

- Eşit­dim gəl­mi­sən, se­vin­dim, hə­mi­şə ayaq üs­tə. De­dim qal­xıb toz-tor­pa­ğa bu­laş­ma. Özüm aşa­ğı en­dim. Ma­şal­lah, yax­şı­san. Ney­nək, dün­ya­dı, yas da, toy da öm­rün iki qa­na­dı­dı. Gə­rək özün sın­ma­ya­san. Biz gə­rək gə­lək sə­ni gö­rək. Sən biz­dən eti­bar­lı çıx­dın.

- Sağ ol, İs­ma­yıl müəl­lim, yas­da gəl­mə­yi­niz mə­nə­vi da­yaq ol­du, sağ olun.

- Nə söz­dü, hər gün xə­bər alı­ram. İş­di-güc­dü, gəl­mək ol­mur. Tə­mir də bir yan­dan. Ay Hə­sən, mə­nim şo­fe­ri­mə de, ki­şi­ni apar­sın evi­nə.

- Zəh­mət çək­mə­yin.

- Nə söz­dü, nə la­zım ol­du zəng elə , gə­lər­lər nə la­zım­dı edər­lər. -Sü­rü­cü gəl­di - bax bu sə­nin şo­fe­rin­di. Ha­ra de­sən apa­ra­caq. Am­ma evə get­sən yax­şı­dır.

- Yox, la­zım de­yil.

- Eti­raz qə­bul olun­mur.

Sol­tan hiss elə­di ki, onu evə gön­dər­mək is­tə­yir­lər. Onun gə­li­şi ra­hat­sız­lıq ya­ra­dıb. Bu gə­li­şi göz­lə­mir­lər­miş. Ba­şa düş­dü ki, onu ma­şı­na otuz­du­rub evi­nə gön­də­rə­cək­di. Bu da be­lə bir əzab ve­rən mə­həb­bət, ağ­rı­lı bir qay­ğı­dır. Təs­lim ol­maq­dan baş­qa ça­rə yox­dur. Ürə­yin­də qə­ri­bə bir fi­kir səs­lən­di: "Bu, de­yə­sən,  aka­de­mi­ya­ya mə­nim son gə­li­şim­di. Gəl­səm də mə­ni qa­pı­dan içə­ri bu­rax­ma­ya­caq­lar de­yə­sən. Köl­gə­siz, bu fi­kir mə­nim­dir, yox­sa sə­nin? Yox mə­nim özü­mün his­sim­di". Heç kəs­lə xu­da­ha­fiz­ləş­mə­dən sü­rü­cü­nün qa­ba­ğı­na dü­şüb ma­şı­na get­di.

* * *

A­xır vaxt­lar Nəs­rin xa­nım Sol­ta­nın Qis­mə­tin ota­ğı­na gi­rib or­da vaxt ke­çir­mə­yi­nə ma­ne ol­mur­du. Çün­ki otaq­da ke­çən vaxt­dan son­ra elə bil Sol­ta­nın rən­gi du­ru­lur­du. Əsəb­lə­ri nis­bə­tən sa­kit­ləş­miş olur­du. Sö­zü-söh­bə­ti öz köh­nə ahən­gi­nə qa­yı­dır­dı. Bu gün də aka­de­mi­ya­dan qa­yı­dan­da Nəs­rin elə bil­di də­niz­kə­na­rı park­dan gə­lir:

- Gəl­din?

- Hə.

- Yo­rul­ma­dın ki?

- Yox - de­di Sol­tan. Qis­mə­tin ota­ğı­na keç­di­yi­ni Nəs­rin hiss elə­di:

- Din­cəl - de­di. - Ye­mək ha­zır olan­da ça­ğı­ra­ram.

Sol­tan ota­ğa keç­di. Köl­gə­siz­lər üçü də çar­pa­yı­nın ya­nın­da hə­min künc­də da­yan­mış­dı.

- Siz elə be­lə­cə, ge­cə-gün­düz bur­da da­ya­nır­sız-de­di. Çar­pa­yı­da otur­du.- İşi­niz-gü­cü­nüz yox­du.

- Var, həm də çox işi­miz var -bö­yük köl­gə­siz idi ca­vab ve­rən -am­ma bu iş bi­zim işi­miz­di. Si­zin gör­mə­yi­niz üçün gö­rü­lən iş de­yil.

- Axı mən si­zin işi heç gör­mü­rəm bir ya­na. Heç hiss də elə­mi­rəm. Si­zi gö­rü­rəm axı.

- Bi­zim iş­lə­ri­miz də, za­man öl­çü­lə­ri­miz də fərq­li­di. Mə­nim al­tı yüz on üç ya­şım var. Nə qə­dər az iş gör­müş ol­sam, mü­qa­yi­sə­də çox-çox olar. Mə­nim işim baş­qa müs­tə­vi­də, baş­qa za­man öl­çü­sün­də­dir.

- Ni­yə bi­zim öm­rü­müz be­lə qı­sa­dır?

- De­dim axı si­zin­ki ömür de­yil, cə­za­dır, siz cə­za çə­kir­si­niz. Öm­rü­nüz Adəm­lə Həv­va­dan baş­la­yıb sa­yı­lır. Bu çək­di­yi­niz cə­za­dan son­ra da da­vam edə­cək.

- Mə­nə kö­mək elə­yə bil­məz­sən?

- Sə­nə cə­za kə­si­lib, mən kö­mək eli­yən­də sə­nin cə­za­na şə­rik çı­xı­ram. Sə­nin cə­za­nı mən çə­kən­də biz ki­mi al­da­dı­rıq?

- De­mə­li, siz bi­zə şa­hid­lik elə­yir­siz.

- Bi­zim şa­hid­lə­ri­mi­zə eh­ti­yac yox­du. Si­zin şa­hi­di­niz öz əli­niz. Aya­ğı­nız, gö­zü­nüz, qu­la­ğı­nız, di­li­niz­dir. Biz si­zin işi­ni­zə heç qa­rış­mı­rıq. Qa­rış­ma­ğa da ix­ti­ya­rı­mız yox­du.

- İn­di biz söh­bət elə­yi­rik.

- Sən bi­zi gö­rür­sən. Ona gö­rə də da­nı­şı­rıq. Bu ai­lə­ni gö­rür­sən. Mən də bu ge­cə vax­tı ba­şa sal­maq is­tə­yi­rəm ki, dün­ya tək­cə si­zin de­yil. Si­zin­lə ey­ni dün­ya­da, ey­ni yer­də pa­ra­lel hə­yat sü­rən­lər var. Siz özü­nü­zü xəl­vət, kim­sə­nin gör­mə­di­yi yer­də sa­yıb min oyun­dan çı­xan­da unut­ma­yın ki, min­lər­lə ta­ma­şa­çı­nız var.

- Mən si­zi gö­rü­rəm, bəs on­la­rı ni­yə gör­mü­rəm?

- Ni­yə­si­ni de­yə bil­mə­rəm. Sən al­dı­ğın nə­fə­si gö­rür­sən? Sən al­dı­ğın bir udum nə­fəs­də ne­çə ra­dio dal­ğa­sı var. O dal­ğa­lar­da nə qə­dər səs­lər. Nə qə­dər söz­lər, nə qə­dər fi­kir­lər var. Bun­lar ha­mı­sı sə­nin için­dən gə­lir, ke­çir. On­lar həm ya­şa­yır, həm də si­zi ya­şa­dır.

- Bi­zi ne­cə ya­şa­dır?

- Nə­fəs al­ma­mış ya­şa­ya bi­lər­sən? Bax, be­lə ha­va­ya da şə­ri­kik. Hər şey ha­mı­nın­dı.

- Sol­tan, ay Sol­tan - Nəs­ri­nin sə­si gəl­di.

- Bə­li, eşi­di­rəm.

- Yat­mı­san?

- Yox!

- Gəl, ye­mək ha­zır­dı.

Köl­gə­siz ona ba­xıb gü­lüm­sün­dü.

- Get, si­zin əzab­la­rı­nı­zın bi­rin­ci­si ye­mək­di, on­dan son­ra öm­rü­nüz bo­yu çək­di­yi­niz əzab­lar, iş­gən­cə­lər, mə­şəq­qət­lər, bax, o ye­mək­dən baş­la­yıb tö­rə­yib, tö­rə­yib ar­tıb. Get.

- Bə­zən mən­də şüb­hə oya­nır ki, bəl­kə mən heç sə­nin­lə da­nış­mı­ram. Özüm-özüm­lə mü­ba­hi­sə edi­rəm.

- Bəl­kə də...

- Bəl­kə bu də­li­li­yin baş­lan­ğı­cı­dı?

- Də­li­lik da­hi­li­yin də, in­san­lı­ğın da baş­lan­ğı­cı, vic­da­nın oya­nı­şı ola bi­lər.

- Ne­cə bi­lək, nə­di?

- Sol­tan, gəl, ye­mək so­yu­yur -Bu, Nəs­rin idi.

- Get. Də­li­lik bir tu­fan­dı, ke­çən­dən son­ra gö­rək ye­rin­də nə qa­la­caq. Get, göz­lət­mə.

- Gəl­dim! - Sol­tan güm­rah ad­dım­lar­la mət­bə­xə get­di.

* * *

 Sol­ta­nı inan­dır­mış­dı­lar ki, Nəs­ri­nin əsəb­lə­ri po­zu­lub. Ta­nış psi­xia­t­ra gös­tər­mək la­zım­dı. Sol­tan Hə­sən­lə Çi­çə­yin ya­nın­da Cə­fə­rə zəng et­di:

- Pro­fes­sor, sa­lam! Sol­tan­dır. Nəs­rin xa­nı­mın da si­zə sa­lam­la­rı var. Bə­li, çox sağ olun. Bə­li, si­zin tə­səl­li­niz və dost­la­rın mə­nə­vi dəs­tə­yi ilə və­ziy­yət­dən çıx­ma­ğa ça­lı­şı­rıq. Si­zin söh­bə­ti­ni­zə, məs­lə­hə­ti­ni­zə eh­ti­ya­cı­mız var. Mə­nim də, Nəs­ri­nin də. Bə­li, əl­bət ki, izi qa­lır. İn­san daş de­yil, də­mir de­yil. Elə­dir, pro­fes­sor, be­lə fa­ciə­lər iz­siz ötüş­mür. Si­zin­lə  gö­rü­şə eh­ti­yac du­yu­ruq. Ol­du. Al­tın­cı gün. Sa­at on bir­də. Ol­du. Tə­şək­kür. Bur­da Çi­çək xa­nı­mın da, Hə­sən müəl­li­min də si­zə sa­lam­la­rı var. Çat­dı­ra­ram.

Sol­tan dəs­tə­yi ye­ri­nə qo­yan ki­mi Hə­sən ta­pan­ça ki­mi açıl­dı:

- Pah aton­nan. Alim ki alim. Ma­la­des, Sol­tan müəl­lim. Əsl centlmen­di. Nəs­rin xa­nı­mı tək de­mə­di, de­di iki­mi­zi də. Vot ona çto. Nəs­rin xa­nım, siz­dən üzr is­tə­yi­rəm.

- Al­lah ba­ğış­la­sın, bur­da nə var ki, hə­kim­di də.

- Elə­di, elə­di, Nəs­rin xa­nım. Çi­çi, gör­dün da. Ne­cə yük­sək mə­də­niy­yət­lə, han­sı sə­viy­yə­də söh­bət get­di. Vot ona çto.

* * *

Al­tın­cı gün sa­at on­bir idi. Baş hə­ki­min ka­bi­ne­ti qar­şı­sın­da Nəs­rin xa­nım­la Sol­tan müəl­lim da­yan­mış­dı. Uzun dəh­li­zə açı­lan qa­pı­lar­dan bi­ri açıl­dı. Ora­dan bir ne­çə ağ xa­lat­lı çıx­dı. Dok­tor Cə­fər Nəs­rin­gi­li gö­rən ki­mi saa­tı­na bax­dı. Düz on­lar tə­rə­fə gəl­di. Ağ xa­lat­lı qız­lar­dan bi­ri qa­ça-qa­ça gə­lib ka­bi­ne­tin qa­pı­sı­nı aç­dı.

- Xoş gə­lib­si­niz. Ab­xod, yə­ni pa­la­ta­la­rı gə­zir­dim. Ye­nə çat­dı­ra bil­mə­dim. Xoş gə­lib­si­niz. Ke­çin içə­ri. Əy­lə­şin, əy­lə­şin -yer gös­tər­di. Na­ra­hat­lıq­la ət­ra­fa göz gəz­dir­di.

Sol­tan hiss et­di ki, Cə­fər ha­ra­sa tə­lə­sir. Da­rıx­ma­lı­dı, rən­gi də bo­ğu­lub. Bir­dən ürə­yi­nə dam­dı ki, gə­lən­dən pa­la­ta­la­rı gə­zir. İn­di də bir­ba­şa bi­zim ya­nı­mı­za gəl­di. Onun tua­let eh­ti­ya­cı var. Bi­zim­lə söh­bə­tə baş­la­ma­ğın na­ra­hat­lı­ğı­nı ke­çi­rir. Sol­tan dü­şün­mə­dən de­di:

- Pro­fes­sor, siz ge­din ora, ra­hat-ra­hat əli­ni­zi yu­yun. Biz heç ha­ra tə­ləs­mi­rik, göz­lə­yi­rik.

Cə­fə­rin elə bil çiy­nin­dən dağ gö­tü­rül­dü.

- Çox gö­zəl, siz otu­run - ka­ti­bə­yə - qı­zım, qo­naq­la­ra çay ver. İn­di gə­li­rəm - qa­pı­dan çıx­dı. Nəs­rin bax­dı ki, ka­bi­net­də əlüz­yu­yan var. Onun ba­xı­şı­nı Sol­tan da hiss et­di. "O­nun baş­qa işi var. Qıs­na­mış­dı" - pı­çıl­da­dı.

- Ayıb ol­du - Nəs­rin Sol­ta­na mə­zəm­mə­te­di­ci nə­zər­lə bax­dı-heç be­lə şe­yi de­yər­lər?

Qız çay gə­tir­di:

- Bu­yu­run, çay için. Xoş gəl­mi­si­niz. Pro­fes­sor si­zi göz­lə­yir­di. Bi­zə tap­şır­mış­dı si­zi qar­şı­la­yaq. Ba­şı­mız qa­rı­şıb.

- Sağ ol, qı­zım - Nəs­rin xa­nım dil­lən­di - Pro­fes­sor Sol­tan müəl­li­min gənc­lik yol­da­şı­dı. Sol­tan müəl­lim də pro­fes­sor­du.

- Elə o sa­at bil­dim. Cə­fər müəl­li­mə ər­ki olan adam­dı. Elə ərklə de­di ki, -qız gü­lüb otaq­dan çıx­dı.

Az son­ra Cə­fər gəl­di. O, gü­lə­rüz, güm­rah idi. Gə­lib ye­rin­də əy­ləş­di:

- Bu baş­qa mə­sə­lə - de­di. Düz Sol­ta­nın göz­lə­ri­nə bax­dı, bir an sus­du. Gü­lüm­sün­dü - Siz har­dan bil­di­niz ki, mən qıs­nan­mı­şam?

Sol­tan sua­lı göz­lə­yən adam ki­mi sa­kit­cə ca­vab ver­di:

- Rən­gi­niz­dən, da­rıx­ma­ğı­nız­dan, çat­dır­ma­dım de­mə­yi­niz­dən.

- Hı...Bu­nu çox adam hiss edə bi­lər. Am­ma bu­nu de­mək...

Nəs­rin onun sö­zü­nü kəs­di:

- Cef, elə in­di mən də Sol­ta­nı dan­la­yır­dım ki, adam be­lə sö­zü... val­lah nə bi­lim. Hər hal­da ba­ğış­la bi­zi.

- Yox, yox, ək­si­nə, onu de­yə bil­mək mə­də­niy­yə­tin yük­sək, çox yük­sək ol­du­ğu­nu gös­tə­rir. O bu­nu elə adi, elə tə­bii de­di ki, mən söz tap­ma­dım-gülümsünür-sa­də­cə, tap­şı­rı­ğı ye­ri­nə ye­tir­dim.

- Əgər si­zə to­xu­nan bir şey olub­sa, ba­ğış­la­yın.

- Tam sə­mi­mi de­yi­rəm ki, si­zin hə­rə­kə­ti­niz yük­sək mə­də­niy­yə­tin gös­tə­ri­ci­si­dir. Yük­sək mə­də­niy­yət və özü­nə ar­xa­yın­lı­ğı olan in­san­lar be­lə hə­rə­kət edər­di. Nəs­rin xa­nım, ba­ğış­la­yın, si­zin üçün bu ağır gün­də gö­rü­şü­müz lə­ti­fə­va­ri bir söh­bət­lə baş­la­sa da, ye­nə Al­lah si­zə səbr ver­sin.

- Çox sağ olun, Cə­fər müəl­lim.

- Mən si­zin üçün hə­mi­şə qar­da­şı­nız Ce­fəm. Siz də ba­cım Nes­ka­sı­nız. Bu­nu Sol­tan bəy də yə­qin bi­lir.

- Bi­li­rəm, Cə­fər bəy -bəy sö­zü­nü xü­su­si vur­ğu­la­dı -biz elə bir dövr keç­mi­şik ki, bəy de­yən­də özü­mü yax­şı hiss et­mi­rəm. - Ni­yə, bəy­lə­rin ço­xu elə bur­da­dı. Vaxt var­dı, adam­lar tər­cü­me­yi-ha­lı­na fəxr ilə "nö­kər oğ­lu­yam" ya­zır­dı­lar. İn­di sən ni­yə de­mə­yə­sən ki, bəy oğ­lu bə­yəm. Qey­rət, mil­lət ke­şik­çi­si o bəy ba­ba­la­rı­mı­zın nə­yin­dən utan­ma­lı­yıq, qar­daş.

- Cə­fər müəl­lim, ey, ba­ğış­la, Cə­fər bəy, öl­kə be­lə ağır yol keç­di, Qa­ra­bağ, İyir­mi­si yan­var, az qa­la və­tən­daş mü­ha­ri­bə­si. Yə­qin bu sə­bəb­dən xəs­tə­lə­rin də sa­yı ar­tıb.

- Bur­da bir az var. Am­ma və­zi­fə ba­şın­da olan, pu­lu çox olan xəs­tə­lər də var. On­la­rın xəs­tə­li­yi pul ge­dən­dən, və­zi­fə­dən çı­xar­dı­lan­dan son­ra bi­li­nə­cək. Bu elə bir xəs­tə­lik­di ki, əsl hə­ki­mi Al­lah­dı.

- Bu­nu hə­kim­lər müa­li­cə edə bil­mir.

- Yox, bu, ru­hun xəs­tə­li­yi­dir. Ru­ha iy­nə vur­maq, dər­man içiz­dir­mək ol­mur axı. Al­lah bu el­min qa­pı­sı­nın aça­rı­nı in­san­la­ra ver­mə­yib. Düz­dü, Sol­tan bəy, sən ateist­sən. Al­la­ha inan­mır­san.

- Əs­təğ­fü­rul­lah, mən ina­nı­ram, am­ma bu din­dar­lar de­yən ki­mi yox. Bir az baş­qa cür.

- Sol­tan, Sol­tan, yax­şı bəs­di, baş­la­ma  - Nəs­rin hirs­lən­di.

- Nas­ka, sa­kit ol, qoy de­sin. Özü­mü­zük - sə­si­ni bir az da al­çal­dıb -bu­ra də­li­xa­na­dı, heç kəs de­di­yi­nə ca­vab­deh de­yil. Qoy de­sin. Ürə­yi­ni bo­şalt­sın. Da­ha nə­dən qor­xa­caq. Da­ha bun­dan da ağır gü­nü ola­caq? Qoy de­sin, ürə­yi bo­şal­sın, bəl­kə bir az yün­gül­ləş­di.

- Yox, yə­ni mən elə də al­lah­sız de­yi­ləm. Bu kai­na­tı bir ida­rə elə­yən var axı. Kai­nat­da mil­yard­lar­la pla­net­lə­rin bu qə­dər ni­zam­lı, mən­tiq­li hə­rə­kə­ti tə­sa­düf ola bil­məz axı. İda­rə edən qüv­və var.

- Yə­ni Al­lah var de­mək is­tə­yir­sən, Sol­tan bəy, de utan­ma. Bax, otuz beş il­di bu sa­hə­də ça­lı­şı­ram. Dok­tor­luq mü­da­fiə elə­mi­şəm, pro­fes­so­ram, çlen­ko­ram. Özüm də in­di­cə de­dim ki, bu xəs­tə­lik­dən heç nə bil­mi­rəm. Təc­rü­bəm var, vəs­sa­lam. Yax­şı, o qüv­və kim­di, nə­di?

- Bəl­kə biz o qüv­və­nin için­də­yik.

- Hə, bu ma­raq­lı ver­si­ya­dı, de gö­rək.

Şəf­qət ba­cı­sı içə­ri da­xil ol­du. Qo­naq­la­rı gö­rüb özü­nü yı­ğış­dır­dı. Cə­fər onun çaş­dı­ğı­nı gö­rüb:

- Bu­yur, qı­zım, nə olub?

- Ba­ğış­la­yın, ma­ne ol­dum.

- De qı­zım. Bun­lar ya­xın adam­lar­dı, de.

- On ikin­ci pa­la­ta­da­kı qo­lu­yox ki­şi si­zi ça­ğı­rır, ye­nə za­rı­yır.

- İy­nə ha­zır­la...ge­dək -nə­sə dü­şün­dü -da­yan qı­zım. Or­dan-yan ota­ğı gös­tər­di-iki xa­lat ver. Ma­raq­lı va­riant­dır. Sol­tan bəy, Nəs­rin xa­nım, xa­lat ge­yin, ge­dək. Sol­tan bəy dok­tor­du, hə, pro­fes­sor­du, hə. Ge­dək.

Ma­raq elə bö­yük idi ki, Nəs­rin xa­nım da eti­raz edə bil­mə­di. Xa­la­tı gey­di, get­di­lər. Otaq tərtə­miz idi. Mə­lə­fə­lər ağ, sə­li­qə göz ox­şa­yır­dı. Di­va­rın bi­ri ya­şıl rəng­də idi, o bi­ri qır­mı­zı. Ya­şıl di­va­rın ya­nın­da­kı çar­pa­yı­da uza­nan xəs­tə üzü­nü di­va­ra çe­vi­rib za­rı­yan otaq yol­da­şı­na, gə­lən­lə­rə mə­həl qoy­ma­dan di­var­da bar­ma­ğı ilə dai­rə­lər cı­zır­dı. Qır­mı­zı di­va­rın çar­pa­yı­sın­da xəs­tə ağ­rı­dan qıv­rı­lır­dı. Qo­lu dir­sək­dən aşa­ğı yox idi. Sol əli ilə sağ qo­lu­nun ol­ma­yan ye­ri­ni çar­pa­yı­da sı­ğal­la­yıb za­rı­yır­dı.

- Oy, oy, oy, əlim don­du oy-gə­lən­lə­ri gö­rüb sə­si­ni bir az da qal­dı­rıb- ay dok­tor, mən öl­düm, əlim so­yuq­dan ağ­ca­qa­yın ağa­cı ki­mi çat­da­yır. Oy, oy, oy.

Cə­fər as­ta, la­kin xəs­tə­nin də eşi­də bi­lə­cə­yi bir səs­lə de­di:

- Sol­tan bəy, cə­nab pro­fes­sor. Bu na­dir hal­lar­dan­dır. Əli yox­dur, si­nir ya­şa­yır.

Sol­tan xəs­tə­yə ya­naş­dı. Diq­qət­lə onun qo­lu­nun kə­si­lən ye­ri­nə bax­dı. Ad­ya­lın üs­tün­də əli ilə qo­lun da­va­mı­nı iz­lə­mək is­tə­di. Xəs­tə sol əli ilə ol­ma­yan qo­lun ye­ri­ni gös­tər­di.

- Bur­da­dı, bur­da...

- Har­da olub?

- Nə?

- Qo­lun har­da kə­si­lib?

- Omsk şə­hə­rin­də.

- Hə..­.Omsk, Omsk-Sol­tan tək­rar et­di.

Xəs­tə ma­raq­dan za­rı­ma­ğı unut­muş­du, diq­qət­lə ye­ni hə­ki­mə ba­xır­dı:

- Dəz­ga­ha düş­dü əlim, ta­mam əzil­di. Kəs­di­lər.

- Hə...hə in­di may ayı­dı. Hə də, Omsk hə­lə so­yuq­du. Hə­lə or­da qar-buz tam əri­mə­yib- əlin ye­ri­ni gös­tər­di - bu­ra is­ti şey qo­yun. İs­ti sax­la bu­ra­nı. Xəs­tə özü tez yas­tı­ğı sol əli ilə gö­tü­rüb o ye­rə qoy­du. Əli ilə üs­tün­dən bas­dı, sa­kit­ləş­di.

- Ox­qay...sağ ol, pro­fes­sor.

Şəf­qət ba­cı­sı iy­nə­ni Cə­fər müəl­li­mə gös­tə­rib:

- Bu­nu ney­lə­yək, pro­fes­sor, vu­raq?

- Yox, ağ­rı kəs­di, la­zım de­yil - de­yib xəs­tə üzü­nü di­va­ra çe­vir­di. Cə­fər əli ilə qı­za yox işa­rə­si ver­di, otaq­dan səs­siz­cə çıx­dı­lar. Dəh­liz bo­yu kəl­mə kəs­mə­dən, bir-bi­ri­nin üzü­nə bax­ma­dan get­di­lər. Ota­ğa ke­çib hər kəs öz ye­rin­də əy­ləş­di. Bir an sus­du­lar. Cə­fər nə isə kəşf et­miş adam ki­mi sö­zə baş­la­dı.

- Sol­tan bəy. Si­zin ox­şar cə­hə­ti­niz var. Sən də ağ­rı­yır­san. Sə­nin də ol­ma­yan və ağ­rı­yan ye­rin var. O xəs­tə sən­dən çox sə­nin üzün­də­ki ağ­rı­ya inan­dı. Siz iki­niz də Sol­tan bəy, siz də, Nəs­rin xa­nım da ru­hən çox sağ­lam və güm­rah in­san­lar­sız. Mə­nim­lə te­le­fon­da da­nı­şan­da Sol­tan bəy de­di ki, in­san daş de­yil, də­mir de­yil. Doğ­ru­du. Siz­də də izi qa­lıb. Siz bu­nu heç kə­sin kö­mə­yi ol­ma­dan ke­çə­cək­si­niz. Sol­tan bəy, siz nə­sə ma­raq­lı bir şey baş­la­mış­dı­nız, ya­rım­çıq qal­dı.

- Yox, siz hə­lə de­yin gö­rüm o di­va­rın hə­rə­si­ni ni­yə bir rəng elə­mi­si­niz?

- Bu mə­nim me­to­dum­du. On­lar çox sə­li­qə­li və də­qiq­di­lər. Həm də vas­va­sı­dı­lar. Əli o bi­ri­nin dəs­ma­lı­na dəy­sə, apa­rıb tez yu­yur. Yad­daş­la­rı yox­du. Çar­pa­yı­la­rı­nı də­yi­şik sa­lır­lar. Ona gö­rə di­va­rı hə­rə­si­nin xoş­la­dı­ğı rəng­də bo­ya­yı­rıq. Prob­lem qal­mır. Hə, siz söh­bə­ti­ni­zi ta­mam­la­yın.

- Nə söh­bət idi?

- Xəs­tə­yə baş çək­məz­dən əv­vəl.

- Ya­dım­dan çı­xıb, mən­də bə­zən be­lə şey­lər olur.

- Al­la­hın için­də ya­şa­yı­rıq de­yir­din.

- Hə, hə! Ya­dı­ma düş­dü. Bu kai­nat bir can­lı­dı. Mə­nim ki­mi, mə­nim bə­də­nim­də mil­yon­lar­la hü­cey­rə­lər ya­şa­yır. Bar­ma­ğı­mın ucun­da ya­şa­yan hü­cey­rə nə bi­lir ki, mən nə boy­da­yam, nə for­ma­da. Gö­rə bil­mir və de­yir ki, mən yo­xam. Am­ma bir gün o hü­cey­rə ağ­rı­yan­da, ağ­rı­sı­nın sə­si bey­ni­mə ça­tır. Bü­tün bə­dən o hü­cey­rə­ni sa­ğalt­maq əm­ri alır. Çün­ki, hət­ta o bir hü­cey­rə­nin yox­lu­ğu bü­töv bir bə­də­nə zə­də sa­la bi­lər. Bu kai­nat­da­kı ni­zam-in­ti­zam ona gö­rə­di ki, pla­net­lər bir or­qa­niz­min hü­cey­rə­lə­ri­dir. Odur ki, Al­la­hın hər şey­dən xə­bə­ri var. Biz az şey bi­li­rik. Cə­fər bəy, mən bun­la­rı də­li­xa­na­da de­yi­rəm ha. Bax, söz­lə­ri­mə gö­rə mə­su­liy­yət da­şı­mı­ram -Sol­tan hiss et­di ki, Cə­fə­rin fik­ri baş­qa şey­lə məş­ğul­du, bur­da de­yil - Cə­fər bəy! - de­di.

- Bə­li, ba­ğış­la­yın - de­yib fik­ri­ni top­la­dı, cid­di gör­kəm al­dı. Diq­qət­lə Sol­ta­na bax­dı-Nəs­rin xa­nım, si­zin ru­hu­nuz güc­lü və sağ­lam­dı. Elə iki­ni­zin də. Am­ma mə­nə elə gə­lir ki, Sol­tan bə­yin bir prob­le­mi var. Ruh əsəb­lə bağ­lı de­yil. Mən mü­səl­man ki­mi yox, hə­qi­qi dost və hə­kim ki­mi dü­şün­dü­yü­mü de­mə­li­yəm. Al­lah elə­sin, dü­şün­cəm­də ya­nıl­mış olum. Diaq­nos­ti­ka mər­kə­zi­nə get­mək la­zım­dı. Ba­şı­nı­zı yax­şı-yax­şı yox­la­sın­lar.

Nəs­rin qorx­muş adam ki­mi ye­rin­dən dik qalx­dı:

- Nə olub? Cef, sən nə de­yir­sən?

- Ba­cım Nes­ka, qorx­ma. Mən hə­kim ki­mi işin bir tə­rə­fi­ni de­yi­rəm. Dü­zü­nü de­yi­rəm ki, bir az qorx­ma­ya­sı­nız. Ge­dib yox­la­da­sı­nız. Heç nə ol­maz, lap yax­şı olar, tez dü­şə­rik üs­tü­nə. Əy­lə­şin. Sol­tan bəy uşaq de­yil.

- Nə­dən şüb­hə­lə­nir­si­niz, hə­kim, mən özü­mü yax­şı hiss edi­rəm.

- Mən də de­dim, ma­şal­lah in­di­lik sağ­lam­sı­nız. Nəs­rin xa­nım əy­lə­şin -Nəs­rin əy­lə­şir - Bəl­kə ha­çan­sa be­yin trav­ma­sı al­mı­sı­nız. Vul­kan ki­mi ya­tıb, in­di oyan­ma­ğa baş­la­yır.

- Be­yin trav­ma­sı? Ya­dı­ma gəl­mir. Mən­cə, elə şey ol­ma­yıb.

Nəs­rin xa­nım nə­sə de­mək is­tə­di. Bo­ğa­zı qu­ru­muş­du. Sə­si çıx­ma­dı. Qar­şı­sın­da­kı qa­lıb so­yu­muş çay­dan bir qur­tum iç­di.

- De­yim çay gə­tir­sin­lər?

- Yox, yox. Mə­nim də trav­ma ki­mi bir şey ya­dı­ma gəl­mir.

- Ola bi­lər, siz­dən əv­vəl uşaq vax­tı. Ola bi­lər heç ol­ma­yıb. Mə­nim təc­rü­bəm de­yir ki, gə­rək yox­la­daq. Tə­ki heç nə ol­ma­sın. Ar­xa­yın ola­rıq. Si­zi gör­düm ab­xo­du ya­rım­çıq qoy­dum. Sü­rü­cü­nü ça­ğı­rım si­zi apar­sın.

- Yox, yox, sağ ol. Vax­tı­nı al­dıq. Özü­müz ge­də­cə­yik.

- Sağ ol, Cef, sə­ni iş­dən elə­dik.

- Nə söz­dü, siz mə­nim əziz­lə­rim­si­niz, am­ma müt­ləq yox­la­dın. Sol­tan bəy, Tu­si Mər­kə­zi­nə ge­din, or­da yax­şı mü­tə­xəs­sis­lər, apa­rat­lar var.

- Ge­də­rik, müt­ləq ge­də­rik. Ge­dək Nəs­rin. Otaq­dan çıx­dı­lar.

Cə­fər bir müd­dət on­la­rın ar­xa­sın­ca ba­xır­mış ki­mi göz­lə­ri­ni qa­pı­ya zil­lə­di, sus­du. "Göz­lə­rin­də­ki az­ma­lar, ba­xış­la­rın­da­kı qı­rıq-qı­rıq don­ma­lar. Elə in­di yad­da­şın­da əmə­lə gə­lən qı­rıl­ma­lar". Al­lah elə­sin, zən­nim­də ya­nıl­mış olum.

Nəs­rin­lə Sol­tan bir qə­dər ya­na­şı ad­dım­la­dı­lar. Sü­ku­tu Sol­tan poz­du:

- Bu­na nə ol­du, bir­dən-bi­rə yüz sək­sən də­rə­cə də­yiş­di?!

- Siz qə­ri­bə bir in­tel­lek­tual du­el ke­çir­di­niz. Sən onu mat elə­din. O da hə­mi­şə bi­rin­ci olub, uduz­ma­ğı ba­car­mır.

- Hər hal­da, özü­mü gə­rək yox­la­dım. Son vaxt­lar hər­dən əlim, aya­ğım, di­lim ira­dəm­dən kə­nar hə­rə­kət­lər edir.

- Mə­ni qor­xut­ma, ay Sol­tan. Yox­la­daq, am­ma mə­ni qor­xut­ma. Adam fi­kir­li olan­da bə­zən özü­nə nə­za­rət edə bil­mir. Bə­zən əlim­də tut­du­ğum bir şe­yi ax­ta­rı­ram, olur be­lə şey­lər -köks ötür­dü-Al­la­ha tə­vək­kül.

* * *

Diaq­nos­ti­ka mər­kə­zin­də­ki yox­la­ma­lar, gə­li­nən nə­ti­cə baş psi­xia­tr Cə­fə­rin haq­lı ol­du­ğu­nu gös­tər­di. Nəs­rin xa­nım on­ko­loq Cə­mil­lə uşaq­lıq yol­da­şı idi. Ata­la­rı dost­luq edər­di. Zəng­lə­şib vaxt tə­yin et­di­lər. Sol­tan­dan xəl­vət get­mə­yi qə­ra­ra al­dı. Gö­rüş­dü­lər.

Cə­mil onu çox­dan gör­mə­di­yi ba­cı­sı ki­mi hə­ra­rət­lə qar­şı­la­dı.

- Də­yiş­mi­sən.

- Də­yi­şə­rəm də, Cə­mil... ba­şı­ma o qə­dər iş­lər gə­lib ki...

- Eşit­dim. Gəl­miş­dim də. Al­lah səbr ver­sin. Or­da si­zi gör­mək müm­kün de­yil­di. Dü­zü, heç özüm də si­zi gör­mək is­tə­mə­dim.

- Si­zi ba­şa dü­şü­rəm. İn­di də Sol­tan be­lə...ha­mı­sı bu qov­luqdadı.

Pro­fes­sor hə­kim­lə­ri də­vət et­di. Məs­lə­hət­ləş­di­lər. Nə­ha­yət, qə­ra­ra gəl­di­lər "cər­ra­hın mü­da­xi­lə­si­ni məs­lə­hət bil­mi­rik", bu­ra, xa­ric, fər­qi yox­dur, ha­mı­mız ey­ni işi gö­rü­rük. Gec­dir". Nəs­rin təəc­cü­bü­nü bil­dir­di:

- Axı lap bu ya­xın­lar­da hiss elə­mi­şik. Heç özü də şi­ka­yət elə­mir­di.

- Nəs­rin xa­nım, bu xəs­tə­lik bil­dir­mir. "U­ro­qa­nıy” for­ma­sı­dır.

Yaş­lı bir hə­kim söh­bə­tə qa­rış­dı.

- Nəs­rin xa­nım, kənd ye­rin­də xəl­vət tu­tan it­lər olur. Gə­lir­sən ya­nın­dan ke­çir­sən, sə­nə ba­xıb üzü­nü ya­na çe­vi­rir. Ke­çib ge­dir­sən, hür­mür, mı­rıl­da­mır, bir də gö­rür­sən ar­xa­dan aya­ğı­nı qap­dı. Bu elə na­mərd xəs­tə­lik­di. Be­yin əmə­liy­ya­tı çə­tin de­yil. Am­ma bu və­ziy­yət­də ümid­siz­di. Si­zə ya­lan­çı ümid ve­rə­rik, ona əla­və əziy­yət...

Cə­mil bu söh­bət­lər­dən əziy­yət çək­di­yi­ni açıq hiss et­dir­di. Nəs­rin xa­nı­mın qo­lu­na gir­di:

- Ge­dək, Nəs­rin xa­nım, si­zi yo­la sa­lım.

- Siz zəh­mət çək­mə­yin.

- O nə söz­dü? Eti­raz qə­bul et­mi­rəm! Kaş ki əli­miz­dən da­ha çox şey gəl­səy­di.

- Bu qə­dər­miş...

Cə­mil özü­nü eşit­mə­məz­li­yə vur­du:

- Ma­şı­nı­nız har­da da­ya­nıb?

- Ma­şın­sız gəl­mi­şəm. Xəl­vət gəl­dim.

- Mə­nim ma­şı­nım apa­ra­caq.

- Yox, yox...

Cə­mil onun sö­zü­nü kəs­di.

- Eşit­mək is­tə­mi­rəm. Yox, yox­du! Vəs­sə­lam. Əy­ləş ma­şı­na.

* * *

Nəs­rin qa­pı­nı eh­mal aç­dı. Elə hə­min an Sol­ta­nın sə­si­ni eşit­di.

- Nəs­rin, gəl­din?

- Hə, mə­nəm.

- Ara­da oyan­dım, ev­də yox idin. Tən­bəl­lik bas­dı, ye­ni­dən yat­dım. Har­day­dın?

- Çi­çək­gi­lə keç­miş­dim. Ac­mı­san? Ha­zır ye­mək var. Qız­dı­rım.

- Gəl bu­ra. Gəl ya­nım­da otur. Bir nə­fə­si­ni dər. Gəl. Ora-bu­ra qaç­maq­dan əl­dən düş­mü­sən.

- Yox a... sö­zə bax ey... ha­ra qa­çı­ram ki. Sən çox min­tel­li ol­mu­san. Özün-özün­dən şüb­hə­lə­nir­sən -Nəs­rin sö­za­ra­sı qov­lu­ğu giz­lət­di - gə­li­rəm. Hə gəl­dim-di­van­da Sol­ta­nın ya­nın­da otu­r - ox, of...yo­rul­dum.

- Tö­şük ba­sıb sə­ni.

- Bu pil­lə­kan­la­rı qal­xan­da hə­mi­şə be­lə olu­ram.

- Bə­yəm Çi­çək­gil aşa­ğı mər­tə­bə­yə kö­çüb­lər.

- Eh, sən də...

- Ay qız, sən ya­lan da­nı­şa bil­mir­sən axı...da­nış­ma.

- Düş­müş­düm bul­var tə­rə­fə.

- Gö­zəl elə­mi­sən. Ar­vad -qo­lu­nu Nəs­ri­nin boy­nu­na sa­lıb üzün­dən öpür-qoy bir də­fə sə­nə ağız­do­lu­su ar­vad de­yim, də­də-ba­ba qay­da­sıy­la.

- Qur­ban olum, nə de­yir­sən de.

- Sən mə­nə "can", "qur­ban olum" de­yən­də gö­züm do­lur. Biz axı bu otuz il­də be­lə söz­lə­ri iş­lət­mə­mi­şik. Son gün­lər gör ne­cə qorx­mu­şuq.

- Val­lah, mən sə­ni hə­mi­şə çox is­tə­mi­şəm. Çox, lap çox is­tə­mi­şəm -kövrəlir.

- Yax­şı, yax­şı. Nə yax­şı in­di də ol­sa, bir-bi­ri­mi­zə bu söz­lə­ri de­yə bi­li­rik. Çox şükür. Ba­yaq sən ev­də ol­ma­yan­da har­dan­sa ya­dı­ma düş­dü ki, bu otuz il­də bir də­fə də do­daq - do­da­ğa öpüş­mə­mi­şik.

- Yax­şı, Sol­tan, ayıb­dı, gör nə da­nı­şır­san? Yas için­də­yik.

- Mən sə­ni hə­mi­şə sev­mi­şəm. Elə in­di də dər­din­dən ölü­rəm, am­ma in­di­yə ki­mi ürək do­lu­su "sə­ni se­vi­rəm, dər­din­dən ölü­rəm" de­mə­mi­şəm sə­nə. Ni­yə? Özüm də bil­mi­rəm.

- Ay­dın idi, eh­ti­yac yox idi.

- Var eh­ti­yac, eh­ti­yac hə­mi­şə olub. İn­di də eh­ti­yac var de­yə­sən; Cə­fər haq­lı çıx­dı. Eh­ti­yac var de­yə­sən, ha­ra özü­mü çır­pı­ram xey­ri ol­mur. De­yir­lər gec­di. Əlac yox­du.

- Kim de­yir onu? Ya­lan de­yir.

- Bi­rin­ci mə­nim ha­lım de­yir, ikin­ci sə­nin ha­lın. Biz bir-bi­ri­mi­zi yax­şı ta­nı­yı­rıq, Nəs­rin. Mən onu da bi­li­rəm, mə­nim də­niz göz­lüm, sən qü­ru­ru­na sı­ğış­dır­ma­yıb, özün üçün elə­mə­di­yi­ni mə­nim üçün edir­sən.

Nəs­rin bir­dən onun boy­nu­nu qu­caq­la­yıb kör­pə ki­mi hıç­qı­ra-hıç­qı­ra ağ­la­dı. Sol­tan onun ba­şı­nı tu­mar­la­yır­dı. Be­lə bir söh­bə­tin baş­lan­ma­sı­na ürə­yin­də se­vin­di. Nəs­ri­ni ha­zır­la­maq üçün bu­nu yax­şı für­sət bil­di, pı­çıl­tı­lı səs­lə:

- Əzi­zim, - de­di, - bur­da çox sıx­lıq­da ya­şa­yı­rıq. Su­yun al­tın­da ba­lıq­lar, su­yun, tor­pa­ğın üs­tün­də biz, ha­va­da, ba­şı­mız üs­tün­də quş­lar ya­şa­yır. İn­san heç vaxt tək ol­mur, sən də tək qal­ma­ya­caq­san.

- Nə da­nı­şır­san sən - Nəs­ri­nin bo­ğuq pı­çıl­tı­sı eşi­dil­di- sən­də heç nə yox­du. Kim nə de­yib sə­nə?

- Nəs­rin, əzi­zim, mə­nim bir az təh­si­lim var axı. Sə­nəd­lə­rə sən­dən xəl­vət bax­mı­şam. Diaq­nos­ti­ka­da dos­tum var. Onun­la söh­bət elə­dim. Əmə­liy­ya­tın xey­ri yox­du, am­ma zə­rə­ri ola bi­lər.

- O quş­lar­dan, ba­lıq­lar­dan nə is­tə­yir­sən? Nə de­yir­din elə - Nəs­rin möv­zu­dan qaç­ma­ğa ye­ga­nə bə­ha­nə idi tap­mış­dı. 

- Hı, hı, hı -güldü- ay­dın­dı, -dedi.

- Nə ay­dın­dı? - Abır­sız adam­san da... bu ha­lı­mı­za gü­lür­sən də...

- Nəs­rin, mə­lə­yim, bu mən­zil də bir əra­zi­dir. Bu­ra­da da gör­dü­yü­müz, gör­mə­di­yi­miz sa­kin­lər ya­şa­yır. Bi­ri on­la­ra mə­lək de­yir, bi­ri dam­da­ba­ca, hə­rə bir ad qo­yur. Bi­zim ev­də də elə bir ai­lə ya­şa­yır.

- De­yə­sən, sən mə­ni də də­li elə­mək is­tə­yir­sən.

- İs­tə­yi­rəm sən tək qa­lan­da qorx­ma­ya­san. On­lar sə­ni qo­ru­ya­caq­lar. Mən xa­hiş et­mi­şəm.

Nəs­rin Sol­ta­na bərk-bərk sa­rıl­dı. Ayaq­la­rı­nı da yer­dən qal­dı­rıb di­va­nın üs­tün­də al­tı­na yığ­dı.

- Sol­tan, be­lə da­nış­ma, tük­lə­rim biz-biz ol­du.

- Ni­yə qor­xur­san, on­lar biz­dən çox-çox əv­vəl bur­da ya­şa­yır. Hə­lə heç kə­sə to­xun­ma­yıb­lar.

- Ne­cə yə­ni biz­dən əv­vəl?

- Əv­vəl bi­na ol­ma­yan­da bur­da, tor­pa­ğın üs­tün­də, son­ra bi­na ti­kil­di, on­lar da qal­xıb otaq­lar­da ya­şa­dı­lar.

- Hər yer­də on­lar var?

- Əl­bət ki, bu mə­nim əra­zim­di, mə­nim evim­di de­mək sa­də­lövh­lük­dü. Or­da yüz­lər­lə gör­dü­yü­müz, gör­mə­di­yi­miz can­lı­lar ya­şa­yır. Mən bi­zim ev­də­ki­lə­ri gö­rü­rəm, on­lar­la da­nı­şı­ram.

- Boy, nə de­yir­sən. Mə­ni do­lu­yur­san? Qor­xu­dur­san?

- Yox, ca­nım-gö­züm, yox. Am­ma on­lar sə­ni hə­mi­şə qo­ru­ya­caq­lar.

- La­zım de­yil, çı­xıb get­sin­lər.

- Nə de­yir­sən, ay qız. Yer­siz gəl­di, yer­li qaç. Bir də on­lar bi­zim ki­mi adam de­yil­lər, hə­də gə­lən ki­mi yer-yur­du­nu qo­ya qa­ça.

- İn­di de­yir­sən evi­miz­də baş­qa ya­şa­yan­lar var?

- De­yir­dim axı, köh­nə ki­şi­lər, qa­dın­lar öz evi­nə gi­rən­də də evi­nə sa­lam ve­rir. On­lar sə­ni qo­ru­ya­caq. Sən də unut­ma, ev­də tək de­yil­sən, sə­ni gö­rür­lər. Hə­rə­kət­lə­ri­nə fi­kir ver.

- On­suz da mən ney­lə­yə­cə­yəm, tək, ya cüt -çi­yin­lə­ri­ni çək­di.

Nəs­ri­nin söz­lə­ri o qə­dər sə­mi­mi, o qə­dər sa­də­lövh səs­lən­di ki, Sol­tan gü­lüb, uşaq ox­şa­yan ki­mi Nəs­ri­nin ya­na­ğın­dan öp­dü.

* * *

Nəs­rin qa­pı­nın zən­gi­nə ayıl­dı. Elə mət­bəx­də yu­xu­ya ge­dib­miş. Qa­pı­ya qaç­dı. Çi­çək xa­nım idi.

- Xoş gəl­din. Çi­çi, keç mət­bə­xə. Mən ba­xım Sol­tan ya­tıb­mı -ya­taq ota­ğı­na get­di. Qa­pı ara­lı idi. Sol­tan yat­mış­dı. Qa­pı­nı ört­dü. Mət­bə­xə gəl­di, mət­bə­xin də qa­pı­sı­nı örtdü ki, səs get­mə­sin -ay qız, ne­cə­sən? -gə­lib Çi­çə­yin ya­nın­da əy­ləş­di.

Çi­çək tə­ləm-tə­lə­sik da­nış­ma­ğa baş­la­dı.

- A... a... bəs ne­cə, get­miş­dim Cef­ri­nin ya­nı­na, ye­nə səp­di komp­li­ment­lə­ri ba­şı­ma. Ölü­rəm onun komp­li­ment­lə­ri üçün -gü­lüb bir əli ilə Nəs­ri­nin çiy­ni­nə vur­du, - ağəz, on­suz da komp­li­ment­dən baş­qa əlin­dən bir şey gəl­mir.

- Ay qız, bəs­di, abı­rın ol­sun.

- Eh, ha­çan olub ki, in­di ol­sun. Abır­dan kom­pot dü­zəl­də­cə­yəm?

- Yax­şı, de gö­rüm nə de­di.

- Sən de­yən­lə­ri de­dim. De­dim Nəs­rin əri­nə ye­ni­dən aşiq olub, de­yir ağıl­lı­dır, həs­sas­dır, sə­mi­mi­dir. De­di mən də ta­mam baş­qa bir Sol­tan gör­düm. De­di bu özü də o xəs­tə­lik­dən­dir.

- Ne­cə yə­ni xəs­tə­lik­dən?

- Elə mən də de­dim, Cef­ri, o nə xəs­tə­lik­di ki, ada­mı ağıl­lı, sə­mi­mi, həs­sas edir. Qur­ban olum, Qa­san­çi­ki də bu xəs­tə­li­yə yo­lux­dur.

- Tfu sə­nin di­li­nə. Çi­çi, adam ki­mi da­nış.

- Ağəz, de­yir ki, bu be­yin şo­ğə­rib kai­na­tın mo­de­li ki­mi­di. Or­da da çox­lu ul­duz­lar var-yə­ni mər­kəz­lər. Bu şiş on­lar­dan yax­şı­sı­na to­xu­nub, oya­dıb, olub ay­rı Sol­tan. Am­ma de­di bu da çox çək­məz.

- Ne­cə yə­ni çox çək­məz?

- Yə­ni şiş bö­yü­yür, baş­qa mər­kəz­lə­rə də to­xu­na­caq - gör­dü Nəs­ri­nin ha­lı po­zul­du. Söh­bə­ti də­yiş­mək is­tə­di - qoy sə­nə bir anek­tod da­nı­şım. Az qal­mış­dım Cef­ri­yə da­nı­şım, bir­tə­hər qay­ta­rıb ud­dum. Yay­dı, ər-ar­vad otu­rub...

- Ya­vaş, ay qız. Sə­nin ağ­zı­na bə­lə­dəm, da­nış­ma, ayıb­dı...

- Kim­dən? Kim­dən ayıb­dı?

- Heç uta­nır­san? - Nəs­rin "a­yıb­dır" de­yən­də Sol­ta­nın de­di­yi köl­gə­siz­lə­ri,  ev şə­rik­lə­ri­ni nə­zər­də tu­tur­du.

- Ağəz, sən­dən ni­yə utan­ma­lı­yam?

- Ce­fə da­nı­şar­dın, utan­maz­dın?

- Aaa, nöş da­nış­mı­ram. O da mə­nim ki­mi şey­di da... Am­ma mə­mə ca­nı,  da­nış­ma­dım, ud­dum.

- De­din ki, ev­də can­lı­lar gö­rür, on­lar adamın fik­ri­ni də eşi­dir­lər.

- Elə de­yir­di.

- Aa... - ət­ra­fa boy­la­nır. Evin künc­lə­ri­nə mü­ra­ciət­lə - siz Al­lah ba­ğış­la­yın, si­zin də tər­bi­yə­ni­zi poz­dum.

- Ay qız, yax­şı. De gö­rüm nə de­di?

- De­di ki, de­dik­lə­ri­nin Nəs­ri­nə zi­ya­nı yox­sa inan­sın, ina­nan­da nə iti­rir. Bəl­kə gö­rür. Bəl­kə doğ­ru­du. Biz olan­la­rın min­də bi­ri­ni bil­mi­rik. De­di ha­va­da efi­ri gö­rü­rük? Yox, gö­zü­müz o qə­dər həs­sas de­yil, atom zər­rə­lə­ri­ni gö­rü­rük? Yox, çün­ki gö­zü­müz üçün çox ki­çik­di. Yer kürə­si­ni bü­töv gö­rü­rük? Yox, çün­ki gö­zü­müz üçün çox bö­yük­dü. Bəl­kə o gö­rür.

- Hə də, gö­zü­nü yum, de ki dün­ya yox ol­du. Bir qə­dər bun­dan əv­vəl oğ­lum, ərim var­dı, dün­ya­nın ən xoş­bəxt ada­mı idim. Özü­mün xə­bə­rim ol­ma­yıb.

* * *

Ö­lə­nin sa­hi­bi çox olur. Nəs­ri­nin ən çox qorx­du­ğu şey Sol­ta­nın da, özü­nün də qo­hum-əq­ra­ba­sız ol­ma­sı idi. Or­ta­da tək qa­la­ca­ğı qor­xu­su idi. Qon­şu­lar, aka­de­mi­ya­nın iş­çi­lə­ri, xü­su­si­lə ins­ti­tu­tun əmək­daş­la­rı qar­daş-ba­cı qay­ğı­sı gös­tər­di. Nəs­ri­nin əli­ni ağ­dan-qa­ra­ya vur­ma­ğa qoy­ma­dı­lar. Hər şe­yi öz­lə­ri təş­kil elə­di­lər. Xəs­tə­xa­na­dan məs­ci­də apar­dı­lar, yu­duz­du­rub na­ma­zı­nı qıl­dı­lar. Son­ra elə bir­ba­şa vi­da mə­ra­si­mi üçün aka­de­mi­ya­nın ki­çik bi­na­sı­na apar­dı­lar. Evin­dən gö­tü­rül­mə­si­ni Çi­çək xa­nım­la Hə­sən müəl­lim məs­lə­hət bil­mə­di. De­di­lər Nəs­rin xa­nım tək adam­dır, üst-üs­tə iki ağır zər­bə­yə döz­mək çə­tin­dir. Hə­yat yol­da­şı ol­sa da, me­yi­din va­hi­mə­si ağır­dır. Əsas təş­ki­lat­çı­lar Çi­çək xa­nım­la Hə­sən müəl­lim idi. Hə­sən müəl­lim be­lə şey­lər­də özü­nü su­da ba­lıq ki­mi hiss edir­di. Sol­tan son gün­lər adam ta­nı­ma­yan­da, ge­cə-gün­düz za­rı­yan­da Hə­sən de­di "da­ha Sol­ta­na har­da ol­ma­sı­nın əhə­miy­yə­ti yox­dur, am­ma Nəs­rin üçün bu, ev­də ağır iş­gən­cə ola bi­lər". Xəs­tə­xa­na­ya qoy­du. Aka­de­mi­ya­da, dəf­nin təş­ki­lin­də də Hə­sə­nin bö­yük ro­lu var­dı. De­di aka­de­mi­ya­nın bü­tün ins­ti­tut­la­rı ay­rı-ay­rı ək­lil si­fa­riş ver­sin. Ai­lə üzv­lə­ri adın­dan aka­de­mi­ya­nın pre­zi­den­ti­nin ya­nın­da olan­da əv­vəl­cə­dən dü­şün­dü­yü cüm­lə­lə­ri ürə­yin­də də­fə­lər­lə tək­rar elə­miş­di.

- Bu gün­dən ha­mımı­za var. Biz ai­lə­si­yik, hər şe­yi özü­müz elə­yə bi­lə­rik. Am­ma aka­de­mi­ya, bu elm mə­bə­di də ona evi, ai­lə­si qə­dər əziz idi. De­dik si­zin iş­ti­ra­kı­nız­dan, qay­ğı­nız­dan onun ru­hu şad olar. Ya­ra­dı­cı zi­ya­lı­lar sağ­lı­ğın­da bir-bi­ri­nin pa­xıl­lı­ğı­nı çək­sə də, qey­bə­ti­ni qır­sa da, bir-bi­ri­ni bə­yən­mə­sə də, ölüb ge­də­ni ha­mı­sı çox is­tə­yir. Ha­mı­sı se­vir. Onun is­te­da­dı­nın bö­yük­lü­yü­nü gö­rür, sağ qa­lan­la­ra da nü­mu­nə gös­tə­rir­lər.

Vi­da mə­ra­si­min­də ha­mı can­la-baş­la iş­ti­rak edir. Bir çə­tin iş çı­xış­çı­la­rın si­ya­hı­sı­nı azalt­maq idi. Hər kə­sin de­yil­mə­li sö­zü var­dı, heç kəs də ge­ri ad­dım at­maq is­tə­mir­di. Əs­lin­də, bu rəh­mət­li­yi bə­ha­nə edib çı­xış edən­lər sö­za­ra­sı bir-bi­ri­ni sanc­maq üçün səh­nə­yə can atır­dı.

Ad­lar də­yi­şir, po­zu­lur, ya­zı­lır. Am­ma bir ad də­yiş­məz qa­lır­dı. Hə­sən Mər­dan­lı ai­lə­si adın­dan tə­şək­kür edə­cək­dir.

Çi­çək Nəs­ri­nin ge­yi­mi­nə kö­mək elə­di. Qo­lu­na gi­rib za­la gə­tir­di. Bi­rin­ci sı­ra­da əy­ləş­dir­di, özü də ya­nın­da otur­du. Çan­ta­sı­nı Nəs­ri­nin o bi­ri ya­nın­da­kı stu­la qoy­du, as­ta­dan pı­çıl­da­dı:

- Hə­sə­nə yer sax­la­yaq.

Zal do­lur­du. Bu ara­da Çi­çək qo­lu ilə Nəs­ri­nə to­xun­du. Nəs­rin ba­şı­nı qal­dır­dı. Çi­çək pı­çıl­da­dı:

- Fat­ma xa­nım­dı.

Fat­ma xa­nım hüzn­lü gör­kəm­lə sa­lam­laş­dı.

- Ta­nı­dım -de­di Nəs­rin. O da ba­şı ilə ra­zı­lı­ğı­nı bil­dir­di.

- Pre­zi­dent sə­fər­də­dir - de­di Fat­ma xa­nım.

- Hə, çox sağ olun -de­di, ey­ni an­da Nəs­rin nə­yə gö­rə sağ ol de­di­yi­ni an­la­ya bil­mə­di. Uta­nıb ba­şı­nı aşa­ğı dik­di. "Gö­rə­sən Sol­tan doğ­ru­dan de­yir­di ki, bi­zim ev­də ya­şa­yan­lar var? De­yir­di mə­ni on­la­ra tap­şı­rıb. Gö­rə­sən, elə şey var? De­yir­di sən ürə­yin­də dü­şü­nən­də on­lar eşi­dir. On­lar da bir­ba­şa sə­si­ni qəl­bi­nə da­nı­şır. Bə­zən elə bi­li­rəm vic­da­nım­la da­nı­şı­ram. Bə­li, Sol­tan elə onu de­yir­miş. Bəl­kə on­lar doğ­ru­dan var" - Nəs­rin ba­şı­nı qal­dı­rıb ta­bu­ta bax­dı. "Nə olar, Sol­tan, mə­nə bir işa­rə ver. De­dik­lə­ri­nin doğ­ru ol­du­ğu­nu mə­nə ba­şa sal"  - səh­nə­yə bax­dı. Ta­bu­tun ayaq tə­rə­fin­dən bö­yük bir ək­lil qo­yul­muş­du. Ək­li­lin tən or­ta­sın­da qə­şəng bir ağ gül var­dı. Bir an­lıq elə bil gü­lün ət­ri­ni duy­du Nəs­rin. "Ba­ğış­la mə­ni, ay Sol­tan" - Nəs­ri­nə elə gəl­di ki, bu­nu özü dü­şün­mə­di. Onu təs­diq et­mək üçün ta­bu­ta ba­xıb "ba­ğış­la mə­ni, Sol­ta­nım, ba­ğış­la" - dedi. Ona bir an­lıq elə gəl­di ki, səh­nə­dən da­nı­şan­lar onun Sol­tan­la söh­bə­ti­nə ma­ne olur. Ye­nə öz içi­nə qa­yıt­dı. "Gə­rək sə­ni son gün­lər xəs­tə­xa­na­ya qoy­ma­yay­dım apar­sın­lar. Tək idim, val­lah, gü­cüm çat­ma­dı. Qul­luq elə­yə bil­mə­dim. Hər də­qi­qə hə­kim ça­ğır­maq ol­mur­du. Həl­bət ki, döz­mək də olar­dı”.

Hə­sən gə­lib onun ya­nın­da əy­ləş­di. Ha­mı aya­ğa qalx­mış­dı.

- Nəs­rin xa­nım, adam­lar çö­lə çı­xır ki, biz də rəh­mət­lik­lə vi­da­la­şaq. Rəh­bər­li­yin baş­sağ­lı­ğı­nı qə­bul edin.

Nəs­rin ba­şı­nı qal­dı­rıb qar­şı­sın­da Fat­ma xa­nı­mı və onun ar­xa­sın­ca baş­sağ­lı­ğı ver­mək is­tə­yən­lə­ri gör­dü. Özü­nü ələ al­dı.

- Ba­şı­nız sağ ol­sun. Bi­zim ha­mı­mız üçün bö­yük it­ki­dir-Fat­ma xa­nım de­di.

- Sağ olun, zəh­mət çək­mi­si­niz. Bu söz­lə­ri nə qə­dər tək­rar et­di­yi Nəs­ri­nin ya­dın­da de­yil. Nə­ha­yət, Çi­çək xa­nım onun qo­lu­na gi­rib səh­nə­də ta­bu­tun ya­nı­na qal­dır­dı. Nəs­rin ta­bu­tun ya­nın­da do­nub qal­mış­dı. Çi­çək ona ya­na­şıb:

- Ağəz, ağ­la da, heç ol­ma­sa ya­lan­dan ol­sa ağ­la, ha­mı sə­nə ba­xır axı -göz­lə­ri­ni sil­di - ağ­la - Nəs­ri­ni ta­bu­ta tə­rəf itə­lə­di. Nəs­rin sən­də­lə­yib ək­li­lin üs­tü­nə yı­xıl­maq­dan özü­nü zor­la sax­la­dı, zal­da qa­dın­la­rın ağ­laş­ma sə­si eşi­dil­di.

Ca­van adam­lar gəl­di:

- Ta­bu­tu apar­ma­lı­yıq -de­di­lər.

Çi­çək Nəs­ri­nin qo­lun­dan ya­pı­şıb ta­but­dan ara­la­dı. Ha­mı kə­na­ra çə­ki­lib on­la­ra yol ve­rir­di. Adam­la­rın on­la­ra təəc­cüb­lə bax­dı­ğı­nı gö­rüb Çi­çək bir özü­nə, bir də Nəs­ri­nə bax­dı:

- Aaa... vax­sey. Bu nə­dü?

Nəs­rin elə bil yu­xu­dan ayıl­dı, Çi­çə­yə bax­dı.

- Nə?

Çi­çək göz­lə­ri ilə Nəs­ri­nin si­nə­sin­də qa­ra kə­la­ğa­yı­sı­nın ətə­yi­ni göstərdi. Nəs­rin ba­xan­da əv­vəl bü­tün bə­də­nin­də tük­lə­ri ür­pəş­di. Ək­li­lin or­ta­sın­da­kı hə­min ağ gül kə­la­ğa­yı­sı­na ili­şib dur­muş­du. Düz Nəs­ri­nin üzü­nə ba­xır­dı. Ağ gü­lün yum­şaq, ol­duq­ca zə­rif ət­ri nə­fə­si­nə, ürə­yi­nə dol­du. Gö­zü­nün yaş­la­rı üzün­dən sü­zü­lüb si­nə­si­nə, gü­lün üs­tü­nə tö­kül­dü. Gü­lü kə­la­ğa­yıqa­rı­şıq si­nə­si­nə bas­dı, uşaq ki­mi hıç­qı­ra-hıç­qı­ra ağ­la­dı.

E­və dö­nən­də Çi­çək is­tə­di onun­la get­sin. Nəs­rin de­di:

- Çi­çi, sağ ol, ba­cı. Sən ol­ma­san, heç bil­mi­rəm mən ne­cə olar­dım. Sağ ol. Sən get evi­ni­zə.

- Yox a, o nə de­mək­di? Gə­lim ba­şın qa­rış­sın.

- Yox, ba­cı, get. Mən də yat­maq is­tə­yi­rəm.

- Yax­şı, da­rıx­san ça­ğır. - Çi­çək öz ev­lə­ri­nə keç­di.

Nəs­rin qa­pı­nı aç­dı. Dö­nüb Çi­çək­gi­lin qa­pı­sı­na bax­dı. Qa­pı bağ­lı idi:

- Sa­lam evi­miz, ev­də­ki­lər, sa­lam.

E­və keç­di. Elə bil ağır bir dö­yüş­dən çı­xıb gəl­miş­di. Evi alın­maz bir sı­ğı­na­caq, ba­sıl­maz bir qa­la idi. Çar­pa­yı­ya uzan­dı. Qı­zılgü­lü yay­lıq­dan qo­par­dı. Sol­ta­nın ye­ri­nə qoy­du, əli ilə Sol­ta­nın yas­tı­ğı­nı sı­ğal­la­dı. "Heyf, bu boy­da xoş­bəxt­li­yin qəd­ri­ni bil­mə­dik" - dü­şün­dü.