Yarımçıq tablo - Arif Ərşadın hekayəsi

          Yazıçı Ədəbiyyat Portalı   Arif Ərşadın "Yarımçıq tablo" hekayəsini təqdim edir.                                                                                                              

        Emalatxanada illərin izi vardı. Divarlarda qurumuş boya izləri, küncdə sükutla qocalan fırçalar, pəncərədən içəri süzülən solğun işıq… Hər şey bir az yorğun, bir az dərin idi. Kətan ortalıqda dayanmışdı – sanki otağın bütün havası tablonun ətrafında dövr edirdi. Rəssam elə bil artıq o tablo ilə təkcə işləmirdi – onunla yaşayırdı. Gecələr onunla danışır, səhərlər ona baxır, günortalar susurdu. Kətanın üzərindəki yarımçıq fiqur elə bil nəfəs alırdı, amma danışmırdı.
        Tabloda qəribə bir siluet vardı – nə kişi idi, nə qadın; nə gülümsəyirdi, nə ağlayırdı. O qədər qeyri-müəyyən idi ki, bəlkə də elə buna görə tablo o qədər canlı görünürdü.
        Rəssamın barmaqları boyadan iz buraxırdı. Amma hər dəfə son xətti vurmaq istəyəndə içində bir səs pıçıldayırdı: “Dayan... Bitirmə... İmkan ver... bəlkə bu dəfə sükut danışsın?!..”
        Emalatxanada səssizlik hökm sürürdü, amma sükutun da öz ritmi vardı — tavanın cırıltısı, uzaqdan gələn külək səsi və köhnə divar saatının zəif “tik-tak”ı. Hər “tik”də rəssam bir keçmişini xatırlayır, hər “tak”da gələcəyin bir az daha gecikdiyini hiss edirdi.
        Bir səhər o, kətana yaxınlaşıb sakitcə pıçıldadı:
— Bilirəm, sən heç vaxt bitməyəcəksən. Amma bəlkə də elə buna görə yaşayacaqsan.
        Fırçanı yavaşca əlindən yerə qoydu. O, pəncərəyə tərəf döndü. Küçədən uşaq səsləri gəlirdi — gülüş, həyəcan, həyatın özü. Rəssam gülümsədi; “Düzdür, mənim bu yarımçıq tablom danışmır, amma əminəm ki, ona baxanları danışdıracaq.”
        Həmin gün emalatxananın qapısı açıq idi. Küçədən keçən yaşlı bir qadın maraqla içəri boylandı. Açıq qapıdan içəri düşən günəş zərrəcikləri ortada qoyulmuş tablonu işıqlandırırdı. Qadının gözləri dərhal tabloya yönəldi. O, ehtiyatla addımlayaraq içəri daxil oldu və birbaşa gedib tablonun qarşısında dayandı. Əllərini sinəsində çarpazlayıb bir neçə dəqiqə susdu.  Sonra xəyalları ilə havada hansısa xatirəni tutmaq istədi — amma tuta bilmədi. Qadının pıçıltısından həyəcanlı olduğu bilinirdi: “Bu baxış... Mən bunu tanıyıram. Gəncliyimdə biri vardı, belə baxırdı mənə. O baxışda nə sevinc vardı, nə də qorxu — yalnız susmaq istəyi. Mən qaldım, o isə getdi. İndi, illər sonra, bu baxış yenə buradadır. Bəlkə də elə odur?!”
        Bir qədər sonra qadın asta bir addımla geri çəkildi. Gözlərindən yaş süzülsə də, o, birdən  gülümsədi. Tablonun qarşısında dayanarkən, elə bil, rənglər bir anlıq canlandı – sanki qadının xatirələri kətana hopdu.
        Uzaqdan qadına nəzər yetirən rəssamın içində qəribə bir istilik yarandı: “Hər baxan bir iz buraxır. Mən sadəcə kətanı açıq saxlayıram.”
        Qadından sonra emalatxanaya bir gənc oğlan gəldi. O da bir az kənarda dayanan rəssamdan heç nə soruşmadı – sadəcə ətrafa diqqətlə baxdı. Oğlan çox narahat və qayğılı görünürdü. Onun gözlərində yorğunluqla yanaşı bir axtarış da sezilirdi. Tabloya diqqətlə baxmaq üçün gah yaxınlaşan, gah da bir neçə addım geri çəkilən oğlanın düşündüklərini onun gözləri açıqca ifadə edirdi: “Bu yarımçıq tablo sanki mənim beynimdəki qarışıqlıqdır. Mən də çox şeyə başlayıb bitirə bilmirəm. Dəftərimdə onlarla yarımçıq cızma-qaram, ağlımda yığılıb qalan yarımçıq fikirlərim, həyatda hələ tam müəyyən etmədiyim yarımçıq yollar var. Amma bəlkə bu da bir tamlıq formasıdır – mənim tamlığım.”
        Oğlan tablonun qarşısında xeyli dayandıqdan sonra nə düşündüsə saatına baxıb tez emalatxanadan çıxdı. Gözləri ilə oğlanı ötürən rəssam fırçanı əlinə aldı, lakin yenidən yerinə qoydu: “Bu yarımçıq tabloya oğlan da artıq öz payını əlavə etdi.”
        İllər beləcə keçirdi. Daha emalatxanada işıqlar çox nadir hallarda yanırdı. Artıq rəssam da qocalmışdı. Tablolarının arasında qoca rəssam çox vaxt tək olurdu, amma təkliyindən qorxmurdu. O, kətan qarşısında hər gün saatlarla oturur və susurdu. Bəzən bir az boya qarışdırır, sonra onu kənara qoyurdu.
        Bir axşam, pəncərədən gələn günəş şüaları otağı narıncıya boyamışdı. Qoca rəssam tablonun qarşısında dayandı və sakitcə pıçıldadı: “Sən artıq mənim deyilsən. Mən sadəcə səni başladım, amma sən indi hər kəsinsən. Çünki əsərə baxan hər kəs onu özü tamamlayacaq.”
        O gecə sanki həmişəkindən uzun oldu. Külək bütün gecəni dayanmadan pəncərəni döyürdü. Emalatxananın işıqları da səhərə kimi yanılı qalmışdı. Qoca rəssam ya işığı söndürməyi unutmuşdu, ya da sadəcə bu gecənin işıqlı olmasını istəmişdi.
        Səhər açıldıqda emalatxanada həmişəki kimi sükut vardı. Qoca rəssam tablonun qarşısındakı kresloda oturmuşdu — başı bir az yana əyilmiş, baxışları hələ də tabloda idi. Fırça əlindən yerə düşmüşdü, amma kətanda heç bir yeni xətt yox idi.
        İllər sonra qoca rəssamın emalatxanası muzeyə çevrilmişdi. Divarda asılan həmin tablo qarşısında hər gün onlarca insan dayanırdı. Tabloya diqqətlə tamaşa edən bir qadın rəfiqəsinə pıçıldayırdı:
— Elə bil, bu mənəm.
        Bir kişi isə öz-özünə sakitcə söylənirdi:
— Bu baxış... Mənim keçmişimə bənzəyir.
        Tamaşaçılar arasında fərqli düşünərək fikir yürüdənlər, bir-biriləri ilə polemikaya girənlər də az deyildi: “Əsər bitmədiyi üçün dəyərlidir”,  —  deyənlər də olurdu; “Yox, rəssam onu bilərəkdən yarımçıq qoyub. Bəlkə də o, sadəcə insan ruhunun ən saf halını kətana köçürüb,” —  deyənlər də.
        İllərlə eyni yerdə asılmış tablo heç vaxt dəyişmirdi, amma hər baxışda yenidən doğulurdu.
Sanki rənglər insanların içindən qidalanırdı. Divarın yanında bir lövhə vardı: “Bu tablo tamamlanmayıb. Çünki hər kəs öz hekayəsini burada tapacaq.”
        Tablonun aşağısında da imza yox idi. Sadəcə rəssamın öz əli ilə yazılmış  bir cümlə görünürdü:
        “Hər yarımçıq işin içində gizli bir tamamlanma var.”