Sevinc Qərib: "Ovcun əllərimin isti yuvası.."

"Maraqlı kitablar" silsiləsindən..

Gənc olmasına baxmayaraq Sevinc Qərib müasir Azərbaycan poeziyasında özünəməxsus üslubu, səmimi tonu və emosional dərinliyi ilə seçilən şairlərdəndir. Onun yaradıcılığı ilk baxışdan sadə təsir bağışlasa da, bu sadəliyin arxasında zəngin daxili aləm, incə psixoloji müşahidələr və həyatın fəlsəfi qavrayışı dayanır. Şairin poeziyası oxucuya yalnız estetik zövq vermir, eyni zamanda onu düşünməyə, öz daxilinə yönəlməyə vadar edir:

Güya ki, mən sənin evin deyiləm,
Bu ocaq, bu yuva bizimki deyil?!...
Gözündən asılan alovlu baxış,
Ruhuna qovuşan ruh mənim deyil?!...
Ovcun əllərimin isti yuvası,
Əllərin ovcumda ən əziz sakin.
Sən məndə var olan ilahi adam,
Mən səndə yaşayan bəxtəvər qadın.
Bizim yaşamağa evimiz yoxdu...
Sən mənim EVİMSƏN,
Mən sənin EVİN...

        Sevinc Qəribin şeirlərində əsas xətti insanın daxili tənhalığı və bu tənhalıqla barışmaq cəhdi təşkil edir. O, tənhalığı faciə kimi deyil, bəzən insanın özünü anlama vasitəsi kimi təqdim edir. Bu baxımdan onun yaradıcılığı müasir insanın psixoloji durumunun poetik təcəssümü kimi dəyərləndirilə bilər. Şairin misralarında tez-tez rast gəlinən səssizlik obrazı xüsusi diqqət çəkir:

“Susqun gecələrin dilini bilirəm,
Səssizlik mənə səndən qalan sirdir.”

və ya:

“Danışsam, sükutum inciyər məndən,
Susmaqla qoruyuram içimdə səni.”

        Bu nümunələr göstərir ki, Sevinc Qərib üçün söz yalnız ifadə vasitəsi deyil, həm də məsuliyyətdir. Onun poeziyasında səssizlik belə danışır, susqunluq emosional yük daşıyır. Sevgi mövzusu şairin yaradıcılığında mərkəzi yerlərdən birini tutur. Lakin bu sevgi romantik idealizmdən uzaqdır, daha çox reallığın sərt çərçivələri daxilində təqdim olunur. Sevinc Qərib sevgini həm ümid, həm də itki kimi təsvir edir:

“Sevmək – bir az darıxmaqdır,
Bir az gözləmək, bir az da yanmaq.”

        Başqa bir şeirində isə insan münasibətlərinə fəlsəfi yanaşmasını belə ifadə edir:

“Bir az səni düşündüm, bir az özümü,
Sonra gördüm – ikimiz də yarımçıq.”

        Onun poeziyasında sevgi yalnız hiss deyil, həm də düşüncə formasıdır. Şair sevgini idealizə etmir, onu real və bəzən ağrılı tərəfləri ilə təqdim edir. Sevinc Qəribin dili axıcı və səmimidir.

O, mürəkkəb metaforalardan çox, sadə və təsirli obrazlara üstünlük verir. Bu sadəlik isə onun poeziyasını daha təsirli və oxucuya yaxın edir. Şairin yaradıcılığında daxili monoloq üslubu xüsusi yer tutur. Sanki hər şeir oxucu ilə təkbətək söhbətdir:

“Ürəyimdə danışdığım sözləri
Heç kim eşitmədən yaşayıram.”

        Bu sətirlər insanın iç dünyasında gizlətdiyi hisslərin poetik ifadəsidir. Oxucu bu misralarda özünü tapa bilir. Şairin yaradıcılığında qadın obrazı da diqqətəlayiqdir. Bu obraz stereotiplərdən uzaqdır — həm güclü, həm də həssasdır:

“Göz yaşlarım zəifliyim deyil,
Sadəcə ürəyimin dilidir.”

        Sevinc Qərib qadın hisslərini klişelərdən, işlənmiş fikirlərdən uzaq şəkildə təqdim edir və onları dərin mənəvi təcrübə kimi poetikləşdirir. Bu, müasir qadın poeziyasının inkişafında mühüm rol oynayır. Onun şeirlərində zaman anlayışı da maraqlı şəkildə işlənir. Keçmiş, indi və gələcək arasında sərhədlər bəzən silinir. Xatirələr canlı, indiki an isə keçici kimi təqdim olunur. Bu yanaşma şairin zamanla fəlsəfi münasibətini ortaya qoyur.
       

 Sevinc Qəribin poeziyasında tez-tez rast gəlinən motivlərdən biri də yarımçıqlıq hissidir:

“Tam olmaq istədik, amma bacarmadıq,
Hər kəs bir az kəsik qaldı bu dünyada.”

        Bu fikir onun yaradıcılığına azad çalarlar qatır. İnsan varlığının natamamlığı, daimi axtarış halında olması şairin əsas ideyalarından birinə çevrilir. Publisistik baxımdan Sevinc Qəribin yaradıcılığı müasir dövrün ruhunu əks etdirir. Onun şeirlərində sürətli həyatın yaratdığı daxili boşluq, emosional yorğunluq və mənəvi axtarışlar aydın hiss olunur. O, bu problemləri sadəcə təsvir etmir, onları estetik formaya salaraq oxucuya təqdim edir.

Sən məni özgə qadında,
Mən səni məndə aradım...

        Bununla yanaşı, onun poeziyası həm də ümid işartıları daşıyır. Bütün kədər və tənhalıq fonunda belə, həyat eşqi onun misralarında sönmür. Bu isə oxucuya təsəlli verir və onu düşünməyə vadar edir.

Asıram qollarımı payızın saçlarından,
Xəzəllərin göz yaşı kirpiyimdə qovuşur.
Hisslərimə əyindi qəm libaslı havalar,
Yavaş-yavaş yaz ruhum nəm payıza yovuşur...

        Sevinc Qəribin poeziyasında diqqət çəkən digər məqamlardan biri də sözlə duyğu arasındakı incə balansdır. Şair hər misrasında hissi yükləməni qoruyaraq oxucunu emosional bir səfərə çıxarır. Onun şeirlərində bəzən bircə misra bütöv bir hekayəni əvəz edə bilir. Bu xüsusiyyət onun lakonik, lakin dərin ifadə tərzindən irəli gəlir. Eyni zamanda, yaradıcılığında təbiət obrazları da simvolik məna daşıyır — külək, gecə, torpaq kimi elementlər insanın daxili halının poetik tərcüməsinə çevrilir.

Mənim könlüm yalın, ruhum da çılpaq,
Bir ovuc torpaq ver çəkim üstümə...

        Şairin dili yalnız sadə deyil, həm də musiqilidir; misralar arasında ritm və ahəng hiss olunur. Bu ahəng oxucunu şeirin ruhuna daha da yaxınlaşdırır. Sevinc Qəribin poetik dünyasında sevgi, ayrılıq, gözlənti və ümidsizlik bir-biri ilə üzvi şəkildə bağlıdır və bir hiss digərinə keçid yaradır. Onun şeirlərində tez-tez rast gəlinən daxili dialoq forması insanın özü ilə üzləşməsini ifadə edir. Bu isə müasir insanın mənəvi axtarışlarının bədii əksidir.

Hardan əsdi bu külək, ömrüm qəmə bulaşdı,
Gün darayan bəxtimi dərd gətirdi gözümdən...

        Bundan başqa, şairin yaradıcılığında işıq və qaranlıq qarşıdurması da maraqlı poetik element kimi çıxış edir. İşıq ümidin, qaranlıq isə tərəddüd və itkinin simvolu kimi təqdim olunur. Lakin bu qarşıdurmada qəti sərhədlər yoxdur — çox zaman qaranlığın içində işıq, işığın içində isə kölgə gizlənir. Bu yanaşma həyatın ziddiyyətli mahiyyətini əks etdirir. Amma bütün bunların içində şair sabaha olan ümidini itirmir.

Çək gecəni üstümə
Tanrının əli kimi,
üşüdür yalanların...
qış düşür yatağıma.
Toxunsun bədənimə
həqiqətin nəfəsi,
ayrı düşmüş qollarım
yar olsun qucağıma.
Gümanım var yuxuya
Ümidim var sabaha...

        Sevinc Qəribin poeziyası həm də oxucu ilə emosional bağ qurmaq gücünə malikdir. Onun misraları fərdi hisslərdən doğsa da, ümumbəşəri məna kəsb edir. Oxucu bu şeirlərdə yalnız müəllifi deyil, eyni zamanda özünü də tapır. Bu isə əsl poeziyanın əsas xüsusiyyətlərindən biridir.

Susuruq eləcə bulud da, mən də,
Ümidim Tanrının beşiyindədi.
Dindirmə, onsuz da bir himə bəndəm,
Kirpiyim dəryalar keşiyindədir.

        Nəticə etibarilə, Sevinc Qərib müasir Azərbaycan poeziyasında səmimiyyətin, emosional dərinliyin və psixoloji incəliyin təmsilçilərindən biridir. Onun yaradıcılığı yalnız oxunmur, hiss olunur. Bu poeziya insanın iç dünyasına toxunur və orada iz buraxır. Şairin poetik irsi Azərbaycan ədəbiyyatının müasir mərhələsini anlamaq baxımından dəyərli və geniş tədqiqata layiqdir. Onun şeirləri oxucunu düşündürür, hiss etdirir və bəzən susaraq danışmağı öyrədir. Bu poeziya zaman keçdikcə daha dərindən dərk edilən və hər oxunuşda yeni məna qazanan bir bədii dünyadır.

ARİF ƏRŞAD
Yazıçı-publisist.